Organ Bağışında Kültürel Dönüşüm Şart

Türkiye’de 33 bini aşkın hasta organ nakli bekliyor. Canlı vericili nakillerde nüfusa oranla dünyada ilk sırada yer alan ülkemiz, kadavradan organ bağışında henüz istenen seviyeye ulaşamadı.

3-9 Kasım Organ Bağışı Haftası kapsamında WIRED Türkiye’ye konuşan Türk Nefroloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Aydın Türkmen, dijital bağış sistemleriyle önemli bir adım atıldığını ancak toplumsal farkındalığın artırılması gerektiğini vurguladı. Türkmen, “Organ bağışını yalnızca belirli dönemlerde hatırlanan bir konu olmaktan çıkarmalı, toplumda yeni bir bağış kültürü geliştirmeliyiz” dedi.

Türkiye'de organ bağışı sürecini kolaylaştırmak ve bireylerin bağış iradelerini resmi olarak kayıt altına almak amacıyla 26 Eylül 2025'te yapılan yönetmelik değişikliğinin ardından, 15 Ekim 2025'te e-Devlet ve e-Nabız üzerinden dijital organ bağışı dönemi başlamıştı. Uygulamanın sonuçlarına ilişkin açıklama yapan Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 188 bin kişinin dijital organ bağışı vasiyeti oluşturduğunu açıkladı. Türkiye'nin 152 nakil merkezi ve ameliyat başarısıyla dünyada ilk 5 ülke arasında yer aldığını vurguladı.

2025 yılında toplam 5 bin 226 organ nakli gerçekleştirilirken, 2026 yılının ilk 10 ayında bu sayı 4 bin 142 oldu. Aynı dönemde beyin ölümü tanısı konulan 2 bin 78 kişiden yalnızca 375'inde organ bağışı gerçekleşti. Başka bir ifadeyle, beyin ölümü gerçekleşen kişilerin yaklaşık yüzde 82'sinde organ bağışı yapılamadı.

Prof. Türkmen, Türkiye'nin organ nakli alanında güçlü bir tıbbi altyapıya ve deneyime sahip olduğunu ancak kadavradan bağış oranlarının bu potansiyelin gerisinde kaldığını ifade ediyor. Uluslararası Organ Bağışı ve Nakli Kayıt Sistemi verilerine göre, milyonda kişi başına düşen kadavra donör oranı İspanya'da 51.9, İtalya'da 30.9, Birleşik Krallık'ta 20.7, Türkiye’de ise 5.48 düzeyinde kalıyor. Türkmen, bu farkın kapatılabilmesi için toplumun doğru bilgilendirilmesinin önemine dikkat çekiyor.

Her yıl binlerce hasta böbrek replasman tedavisine başlıyor

Organ nakli bekleyen 33 bini aşkın hastanın 28 bin 790'ını böbrek ve karaciğer nakli bekleyenler oluşturuyor. Türkiye'de 2025 yılı sonu itibarıyla böbrek yetmezliği nedeniyle böbrek replasman tedavisi gören hasta sayısı 95 bin 489'a ulaştı. Bu hastaların yüzde 68.8'i merkez hemodiyalizi, yüzde 4.2'si periton diyalizi, yüzde 1.4'ü ev hemodiyaliziyle tedavi görüyor. Yaklaşık 24 bin 462 hasta ise böbrek nakliyle yaşamını sürdürüyor.

Böbrek yetmezliği nedeniyle tedaviye ihtiyaç duyan hasta sayısı her yıl artarken, geçtiğimiz sene 14 bin 294 yeni hasta böbrek replasman tedavisine başladı. Bu hastaların bin 905'ine diyaliz tedavisine ihtiyaç duymadan önce böbrek nakli yapıldı. Böbrek naklinin hastalara sağladığı yaşam kalitesi ve sağlık sistemi üzerindeki ekonomik katkısına dikkat çeken Prof. Dr. Türkmen, naklin diyalize kıyasla önemli avantajlar sunduğunu belirtiyor:

“Böbrek naklinin ilk yılından sonra sağlık sistemine getirdiği maliyet, diyalize kıyasla yaklaşık yüzde 50 azalıyor. Diyaliz, özellikle böbrek yetmezliğinin ileri evrelerinde sağlık bütçesi üzerinde ciddi bir yük oluşturuyor. Nakil sayesinde hem hastalarımızın yaşamına değer katıyor hem de sağlık kaynaklarının daha verimli kullanılmasını sağlıyoruz.”

Organ bağışının önündeki engellerden birinin de beyin ölümüne ilişkin yanlış bilgiler olduğunu belirten Türkmen, sürecin koma veya bitkisel hayatla karıştırılmaması gerektiğini vurguluyor. Beyin ölümü, tüm beyin fonksiyonlarının geri dönüşü olmayacak şekilde kaybedilmesi anlamına geliyor. Yoğun bakım koşullarında solunum ve dolaşımın cihazlarla bir süre desteklenebilmesinin bu gerçeği değiştirmiyor.

Dijital vasiyet uygulaması, bağış iradesini kayıt altına almak açısından önemli ama daha da önemlisi bunu kalıcı bir toplumsal dönüşüme taşımak. Türkiye'nin organ naklindeki başarısını daha fazla hayat kurtaran bir güce dönüştürmesi, yalnızca teknolojik altyapıya değil, bağış yapmayı toplumsal bir sorumluluk olarak benimseyen yeni bir kültürün oluşmasına bağlı.