Domateste Bulunan Bir Bileşik, Uzun Yaşamın Sırrı

Hakemli bilimsel dergi EMBO Molecular Medicine'de yayımlanan yeni bir araştırmada bilim insanları, domateste bulunan doğal bir bileşik olan tomatidinin yaşlanmış hücreler üzerindeki etkilerini inceledi.

Araştırmacılar, laboratuvar farelerinin beslenmesine tomatidin ekleyerek üç ay boyunca takip etti. Deney başladığında 21 aylık olan fareler, laboratuvar koşullarında ileri yaş grubunda kabul ediliyordu.

Tomatidin verilen fareler, öğrenme ve hafızayı değerlendiren testlerde tedavi uygulanmayan yaşlı farelere kıyasla daha az hata yaptı. Ayrıca yeni alanları keşfetmeye daha fazla zaman ayırdı. Koordinasyon testlerinde de daha iyi performans gösteren hayvanların genel kırılganlık düzeyleri daha düşük bulundu.

Öte yandan, bileşik, farelerin dayanıklılığını ölçen döner çubuk testinde iyileşme sağlamadı. Deri kalınlığında da anlamlı bir değişiklik görülmedi.

Beyin ve karaciğerde hücresel yaşlanma belirtileri azaldı

Araştırmacılar, tomatidin verilen farelerin karaciğerinde, derisinde ve beynin farklı bölgelerinde hücresel yaşlanma belirteçleri taşıyan hücrelerin sayısının azaldığını da tespit etti. Özellikle hafıza ve öğrenmeyle ilişkili hipokampus bölgesinde daha az sayıda ve daha küçük boyutlu aktif bağışıklık hücresi gözlendi. Ayrıca iltihaplanmayla ilişkili sinyal moleküllerinin düzeyleri de düştü.

Araştırmanın dikkat çekici bulgularından biri de beyin damarlarıyla ilgiliydi. Beyindeki kan damarlarının iç yüzeyini kaplayan hücrelerde yaşlanma belirtileri azalırken, kan-beyin bariyerinin bütünlüğüne katkıda bulunan ZO-1 ve klaudin-5 adlı proteinlerin üretimi arttı.

Kan-beyin bariyeri, kandaki zararlı maddelerin ve bazı patojenlerin beyin dokusuna geçmesini sınırlandıran koruyucu bir yapı olarak görev yapıyor. Ancak araştırmacılar, proteinlerdeki artışa rağmen bariyerin geçirgenliğinin gerçekten azalıp azalmadığını doğrudan ölçmedi.

Üç aylık deney boyunca tomatidin verilen farelerde herhangi bir olumsuz etki de bildirilmedi.

Yaşlanan hücreleri yok etmek yerine iltihaplanmayı baskılıyor

Araştırmanın önemli yönlerinden biri, tomatidinin yaşlanmış hücreler üzerindeki etki biçimi.

Normalde hücreler yaşlandıklarında bölünmeyi durdurabiliyor ancak dokularda varlıklarını sürdürmeye devam ediyor. Bilim insanlarının "zombi hücreler" olarak adlandırdığı bu hücreler, çevrelerine iltihaplanmayı tetikleyen çeşitli moleküller salgılayabiliyor. Bu durumun yaşa bağlı hastalıkların gelişimine katkıda bulunabileceği düşünülüyor.

Tomatidinin ise bu hücrelerin salgıladıkları iltihaplanma sinyallerini azaltabildiği görüldü.

İnsan hücreleri üzerinde yapılan laboratuvar deneylerinde de tomatidin, IL-6 ve IL-8 gibi iltihaplanmayla ilişkili genlerin etkinliğini azalttı. Ancak hücresel yaşlanmanın standart belirteçlerinde benzer bir düşüş görülmedi.

Bu yaklaşım, yaşlanmış hücreleri doğrudan ortadan kaldırmayı amaçlayan "senolitik" tedavilerden farklı. Senolitik yöntemler hücreleri yok etmeyi hedeflerken, senomorfik yöntemler bu hücrelerin zararlı etkilerini azaltmaya çalışıyor.

Domates yemek hafızayı koruyor mu?

Araştırmacılar, bulguların umut verici olmasına rağmen insan sağlığı açısından henüz doğrudan bir öneriye dönüştürülemeyeceğini vurguluyor.

Tomatidin araştırması fareler ve hücreler üzerinde gerçekleştirildi. Çalışmada insanların hafıza performansı veya yaşlanma süreci üzerinde herhangi bir klinik deney yapılmadı. Ayrıca bileşiğin uzun vadeli güvenliği, toksik etkileri ve hücrelerde tam olarak hangi moleküler hedefler üzerinden çalıştığı henüz belirlenmiş değil.

Farelerin beslenmesinde kullanılan tomatidin miktarının şu an için insanların tüketmesi gereken bir doza doğrudan çevrilmesi de mümkün değil.

Dolayısıyla araştırma, daha fazla domates yemenin hafızayı koruduğunu veya domates takviyelerinin yaşlanmayı yavaşlattığını kanıtlamıyor. Domates sağlıklı bir besin olsa da bu çalışmanın sonuçları, domates tüketimiyle insanlarda hafıza kaybının önlenebileceği anlamına gelmiyor.

Yine de bulgular, gelecekte yapılacak araştırmalar için önemli bir hareket noktası olabilir.