Kore Turşusundaki Bakteri, Vücuttaki Plastikleri Temizliyor
Güney Koreli bilim insanları, geleneksel fermente yiyecek kimçiden elde edilen bir bakterinin nanoplastikleri bağırsakta tutarak dışkı yoluyla atılmalarını kolaylaştırabileceğini keşfetti.
Görsel: Peter Meade/gettyimages (Yapay zeka ile düzenlenmiştir)
Güney Kore'deki Dünya Kimçi Enstitüsü (World Institute of Kimchi) araştırmacıları, fermente gıdalarda bulunan bir laktik asit bakterisinin nanoplastiklerin vücuttan uzaklaştırılmasında kullanılabileceğini ortaya koydu. Bioresource Technology adlı hakemli dergide yayımlanan araştırmada, kimçiden izole edilen "Leuconostoc mesenteroides CBA3656" adlı bakteri türünün belirli bir suşu incelendi.
Bulgular, söz konusu bakterinin nanoplastik parçacıklarını yüzeyine bağlayabildiğini ve bunların bağırsaklardan dışkı yoluyla atılmasını kolaylaştırabileceğini gösterdi. Ancak araştırma henüz laboratuvar deneyleri ve farelerle sınırlı. Aynı etkinin insanlarda görülüp görülmeyeceği bilinmiyor.
Nanoplastikler neden endişe yaratıyor?
Plastik atıkların güneş ışığı, su, sıcaklık ve çeşitli biyolojik süreçlerle parçalanması sonucunda giderek daha küçük plastik parçacıkları ortaya çıkıyor. Çapı bir mikrometreden, yani milimetrenin binde birinden küçük olan parçacıklar nanoplastik diye adlandırılıyor.
Bu parçacıklar içme suyu, deniz ürünleri, tuz ve diğer gıdalar aracılığıyla insan vücuduna girebiliyor. Son yıllarda yapılan araştırmalar, nanoplastiklerin bağırsak bariyerini aşabileceğini ve çeşitli dokulara ulaşabileceğini düşündürüyor. Deneysel çalışmalar ayrıca nanoplastik maruziyetinin bağırsak mikrobiyotasındaki dengesizlikler, iltihaplanma, metabolik bozukluklar ve hücresel hasarla ilişkili olabileceğini gösteriyor.
Öte yandan, nanoplastiklerin insan sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkileri ve hangi maruziyet düzeylerinin tehlikeli olduğu henüz kesin olarak belirlenmiş değil. Bilim insanları bu nedenle nanoplastiklerin hem çevreden hem de vücuttan uzaklaştırılmasını sağlayabilecek yöntemler üzerinde çalışıyor.
Kimçiden elde edilen bakteri nanoplastiklerin yüzde 87'sini bağladı
Dünya Kimçi Enstitüsü'nden Se Hee Lee ve Tae Woong Whon liderliğindeki araştırma ekibi, geleneksel Kore yemeği kimçiden elde edilen farklı laktik asit bakterilerinin nanoplastikleri bağlama kapasitesini karşılaştırdı. Araştırmacılar özellikle Leuconostoc mesenteroides CBA3656 suşuna odaklandı.
Laboratuvar deneylerinde bu bakterinin, polistiren nanoplastik parçacıklarını yüzde 87 verimlilikle yüzeyine bağlayabildiği görüldü. Karşılaştırma amacıyla kullanılan Latilactobacillus sakei CBA3608 suşunda ise bu oran yüzde 85 olarak ölçüldü.
Ancak iki bakteri arasındaki asıl fark, insan bağırsağındaki koşulların taklit edildiği deneylerde ortaya çıktı. Simüle edilmiş bağırsak sıvısında CBA3608'in nanoplastik bağlama verimliliği yüzde 3'e kadar gerilerken, CBA3656 suşu yüzde 57'lik verimliliğini korudu.
Bu sonuç, kimçiden elde edilen CBA3656 suşunun bağırsak ortamına benzer koşullarda da nanoplastiklere tutunabildiğini gösterdi. Araştırmacılar ayrıca bakterinin farklı sıcaklık, asitlik ve nanoplastik yoğunluklarında etkili olduğunu belirledi.
CBA3656, 4 ila 55 santigrat derece arasındaki sıcaklıklarda, pH 3 ila 9 aralığında ve farklı nanoplastik konsantrasyonlarında yüksek bağlama kapasitesi sergiledi.
Farelerde nanoplastik atılımı iki kattan fazla arttı
Araştırmanın ikinci aşamasında bilim insanları, laboratuvar bulgularının canlı organizmalarda da geçerli olup olmadığını test etti. Bunun için bağırsaklarında doğal mikrobiyota bulunmayan, özel koşullarda yetiştirilmiş mikropsuz fareler kullanıldı.
Deneylerde CBA3656 bakterisi verilen erkek ve dişi farelerin dışkısındaki nanoplastik miktarı, bakteri verilmeyen kontrol grubuna kıyasla iki kattan fazla arttı. Araştırmacılara göre bu sonuç, bakterinin nanoplastik parçacıklarına bağırsakta tutunarak bunların dışkıyla atılmasını kolaylaştırabileceğini gösteriyor.
Ancak dışkıda daha fazla nanoplastik bulunması, bakterinin vücudun diğer organlarında birikmiş plastikleri temizlediği anlamına gelmiyor. Araştırma, bakterinin bağırsaklardaki nanoplastiklerle etkileşimine odaklandı. Ayrıca deneylerde kullanılan farelerin doğal bağırsak mikrobiyotasına sahip olmaması, sonuçların insanlara doğrudan uyarlanmasını zorlaştırıyor.
Bakteri nanoplastikleri nasıl yakalıyor?
Araştırmacılar, CBA3656 bakterisinin nanoplastikleri nasıl bağladığını anlamak için hücre yüzeyinin kimyasal özelliklerini de inceledi. Analizler, bakterinin hücre duvarı ve zarında bulunan fosforil (P=O), karbonil (C=O) ve eter (C–O–C) gibi kimyasal grupların nanoplastik parçacıklarıyla etkileşimde rol oynayabileceğini ortaya koydu.
Bu süreç, biyosorpsiyon diye adlandırılıyor. Biyosorpsiyon, biyolojik materyallerin çeşitli maddeleri yüzeylerine bağlaması anlamına geliyor. Başka bir ifadeyle bakteri, nanoplastikleri parçalayarak yok etmek yerine yüzeyine tutunduruyor.
Araştırmanın sonuçları, bu bağlanmanın ağırlıklı olarak fiziksel adsorpsiyon yoluyla gerçekleştiğine işaret ediyor. Adsorpsiyon, gaz, sıvı veya çözünmüş haldeki katı moleküllerinin, atomlarının ya da iyonlarının başka bir maddenin yüzeyine tutunması olayına deniyor. Bu mekanizma sayesinde bakterinin nanoplastikleri bağırsak ortamında tutarak dışkıyla uzaklaştırılmalarına yardımcı olabileceği düşünülüyor.
Plastik kirliliğiyle mücadelede yeni bir yöntem olabilir mi?
Araştırmacılar, kimçiden elde edilen bakterinin yalnızca bağırsaklardaki nanoplastiklerin uzaklaştırılması için değil, çevresel plastik kirliliğiyle mücadelede de potansiyel taşıdığını belirtiyor. Günümüzde sudaki küçük plastik parçacıklarını uzaklaştırmak için membran filtrasyonu, çöktürme, kimyasal pıhtılaştırma ve çeşitli adsorpsiyon yöntemleri kullanılıyor.
Ancak bu yöntemlerin bazıları yüksek maliyet, enerji tüketimi veya uygulama güçlükleri nedeniyle sınırlamalar taşıyor. Laktik asit bakterileri ise gıda fermantasyonunda yaygın kullanılıyor ve bazı suşları probiyotik özellikleriyle dikkat çekiyor.
Bu nedenle bilim insanları, gıda kaynaklı mikroorganizmaların çevresel kirleticilerin uzaklaştırılmasında daha uygulanabilir biyolojik alternatifler sunabileceğini düşünüyor. Araştırmanın başındaki isimlerden Se Hee Lee, plastik kirliliğinin artık yalnızca çevresel bir sorun olarak değil, halk sağlığı açısından da giderek daha fazla önem kazanan bir mesele olarak değerlendirildiğini belirtti.
Lee, geleneksel fermente gıdalardan elde edilen mikroorganizmaların bu sorunla mücadelede yeni bir biyolojik yaklaşım sunabileceğini ifade etti.
Kimçi yemek nanoplastikleri vücuttan temizler mi?
Araştırmanın sonuçları, kimçi tüketmenin insan vücudundaki nanoplastikleri temizlediğini kanıtlamıyor. Çalışmada kullanılan CBA3656, kimçiden özel olarak izole edilmiş belirli bir bakteri suşu. Her kimçi ürününün aynı bakteriyi aynı miktarda içerdiği söylenemez.
Üstelik araştırmada, kimçi yiyen insanların nanoplastik atılımı incelenmedi. Deneyler belirli bakteri kültürleriyle ve mikropsuz farelerle gerçekleştirildi. Bakterinin insan bağırsağındaki karmaşık mikrobiyota içinde aynı etkiyi gösterip göstermeyeceğinin anlaşılması için yeni araştırmalar gerekiyor.
Üniversitedeyken çeşitli kültür sanat yayınlarında görev aldıktan sonra popüler bilim kitapları çevirmeye başladı. 2019'da dış haber editörlüğü ile medyaya girerek gazetecilik hayatına başladı. Koronavirüs pandemisi mesleki yönelimi için önemli bir dönüm noktası oldu. Pandemiyle birlikte sağlık ve bilim haberciliği, sonrasında teknoloji haberciliği yaparak mesleğine devam etti. Halihazırda çeşitli mecralarda bilim ve teknoloji haberleri/yazıları yazıyor.