E. Can Özer
Çevre
6 Kasım 2026 18:21

Kelebeğin Yolculuğunu Telefonunuzla Takip Edebilirsiniz

Kuzey Amerika’da kral kelebeklerine takılan küçük vericiler, binlerce kilometrelik göçün ayrıntılarını kaydediyor. Araştırmacılar bu kayıtlarla, kelebeklerin yol üzerinde ihtiyaç duyduğu ve korunması gereken durakları belirlemeye çalışıyor.

Kelebeğin Yolculuğunu Telefonunuzla Takip Edebilirsiniz

Fotoğraf: Elena Oey, Point Blue

Haberlerimizi Google'da Takip Edin

Tıklayın, gelişmelerden anında haberdar olmak için tercih edilen kaynaklarınıza ekleyin.

Google

Kuzey Amerika’da güneye göç eden bazı kral kelebekleri bu sonbahar küçük bir elektronik yük taşıyor. Gövdelerine yerleştirilen güneş enerjili vericiler, yakındaki telefonlara ve alıcılara sinyal gönderiyor. Bir kelebeğin nereden geçtiği böylece araştırmacıların haritasına yeni bir kayıt olarak ekleniyor.


Associated Press’in haberine göre, Project Monarch kapsamında bu yıl yaklaşık 1.750 kelebek vericiyle işaretlendi. Sonbahar göçünün başlamasından bu yana bunların yaklaşık 175’i Meksika’da tespit edildi. Araştırmacılar, bu kayıtları göç güzergahlarını ve yol üzerindeki beslenme ve dinlenme alanlarını belirlemek için kullanıyor.


Kral kelebekleri, Kanada’nın güneyinden Meksika’nın ortasındaki dağ ormanlarına kadar uzanan, bazı bireyler için yaklaşık 4.800 kilometreyi bulan bir yolculuk yapıyor. Kışı geçirdikleri yerler bilinse de oraya ulaşırken nerelerde konakladıklarını aynı ayrıntıyla izlemek uzun süredir zor. Bir kelebeği yakalayıp işaretlemek, ardından başka bir yerde yeniden bulunmasını beklemek, yolculuğun ancak birkaç anını kayda geçiriyor.


Kral (monarch) kelebekleri. Fotoğraf: LUIS ACOSTA / gettyimages.

Yeni vericiler bu aradaki boşlukları azaltıyor. Cellular Tracking Technologies ile Cape May Point Arts & Science Center’ın başlattığı projeye katılan Monarch Joint Venture, 2025’te 30’dan fazla ortağın 400’ü aşkın kelebeği işaretlediğini bildiriyor. Bu yıl genişleyen ağda araştırma kurumları, doğa koruma kuruluşları ve gönüllüler birlikte çalışıyor.


Sistemin ilginç tarafı, veri toplamak için herkesin özel bir cihaza ihtiyaç duymaması. Vericiler Bluetooth frekansında sinyal yayıyor; Project Monarch uygulaması bulunan bir telefon, menziline giren kelebeği algılayabiliyor. New Hampshire Audubon’ın açıklamasına göre, uygulamayı kullanan gönüllüler yakınlarındaki işaretli kelebekleri tarayarak araştırmaya kayıt sağlıyor. Bahçede ya da yürüyüş yolunda taşınan telefon, böylece göçü izleyen ağın bir parçası oluyor.


Türkiye’de de kelebeklerin yolunu anlamak için doğa gözlemcilerinin kayıtlarına başvuruluyor. Buradaki örnek, Kuzey Amerika’daki kral kelebeğinden farklı bir tür olan diken kelebeği (Vanessa cardui). Doğa Derneğinin 2019’daki yoğun göç sırasında aktardığına göre, araştırmacı Evrim Karaçetin’e Erzurum’dan İzmir’e kadar çeşitli yerlerden gözlem bilgileri ulaşmıştı. Nerede ve hangi yönde uçtukları kaydedilen kelebekler, Türkiye üzerinden geçen göçün izini sürmeye yardımcı oluyordu.


Bu kayıtlar, Avrupa’da bilinen güzergahın Türkiye’ye olduğu gibi uygulanamayacağını da gösterdi. Doğa Koruma Merkezinin paylaştığı ilk sonuçlarda, ilkbaharda kuzeye yönelmesi beklenen kelebeklerin Türkiye’de doğudan batıya ilerlediği bildirildi. Kayseri çevresindeki bazı gözlemlerde ise dağlık alana gelindiğinde yön kuzeybatıya dönüyordu. Küçük görünen bu ayrıntılar, göç yolunun genel bir yön tarifinden ibaret olmadığını gösteriyor; hangi geçitlerin ve mola alanlarının kullanıldığını anlamak için yerel kayıtlara ihtiyaç var.


Kelebeklerin mola verdiği yerler

Şimdiden tek tek yolculuklara ilişkin ayrıntılar ortaya çıkıyor. ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisinin 20 Ekim’de yayımladığı kayıtlarda, Minnesota’da işaretlenen bir kelebeğin Güney Dakota’ya ilerledikten sonra güneye dönüp Texas’a ulaştığı görülüyor. Utah’ta 2 Eylül’de işaretlenen başka bir kelebek ise 11 Ekim’de Meksika’nın Nuevo León eyaletinde tespit edildi.


Bu hareketleri anlamak, doğa koruma çalışmalarının nereye yöneltileceğini de etkiliyor. Yolculuk sırasında yetişkin kelebeklerin nektar bulabileceği çiçeklere, geceyi geçirebilecekleri korunaklı alanlara ihtiyacı var. Üreme döneminde ise tırtılların beslendiği ipekotu bitkileri önem kazanıyor. Kışı geçirdikleri ormanı korumak, binlerce kilometre boyunca ihtiyaç duydukları bu alanların yerini tutmuyor.


ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi, uygun yaşam alanları arasındaki mesafenin açılmasının özellikle küçük ve güçsüz bireyler için ölümcül sonuçlar doğurduğunu belirtiyor. Araştırmacılar, kelebeklerin hangi alanları kullandığını belirleyerek koruma çalışmalarında öncelik verilecek yerleri daha iyi seçmeyi hedefliyor.


Ancak ekranda görünen hareketleri okurken dikkat gerekiyor. Vericiler GPS cihazı gibi sürekli konum bildirmiyor. Kayıt oluşması, yakında sinyali algılayacak bir alıcı bulunmasına bağlı. Kaliforniya Üniversitesi Davis’ten böcek ekoloğu Louie Yang’ın AP’ye anlattığı gibi, sistem kelebeğin kesin konumunu değil, onu algılayan alıcının yerini gösteriyor. Sinyalin kesilmesi de tek başına kelebeğin öldüğü anlamına gelmiyor. Yang, vericilerin hayvanların davranışını etkileyip etkilemediğini anlamak için ek çalışmalar gerektiğini söylüyor.


Haritadaki boşluklar, kelebeklerin geçmediği yerleri değil, henüz sinyal alınmayan bölgeleri de gösteriyor. Yine de her yeni kayıt, yolculuğun nerede kesintiye uğradığını ve kelebeklerin hangi alanlarda yeniden ortaya çıktığını anlamaya yardım ediyor. Araştırmacılar bu izleri birleştirdikçe, göçün yalnızca kışın varılan ormana değil, yol boyunca nektar ve sığınak sunan küçük duraklara da bağlı olduğu daha açık görülecek. Binlerce kilometrelik yolculuk, kelebeklerin bir sonraki durağa ulaşabilmesiyle sürüyor.

Antikitenin kadim dillerinden dijitalin kodlarına uzanan disiplinlerarası bir köprüden geçmekte. WIRED Türkiye ile teknolojiyi sorunsallaştırırken, yedi sanatı yanına alarak öğrenmenin ve paylaşmanın peşinden gidiyor. 98 model, Boğaziçili.

E. Can Özer

DAHA FAZLASI

Bin Küçük Kesikle Gelen Ölüm

Çevre, çatışmalar sona erdikten çok sonra bile savaşın etkilerini taşımaya devam edecek.

İklim Borcunu Ormanla Ödemek

İklim krizini artık durduramayacağımıza göre, ormanları geleceğe hazırlamamız gerekiyor. Bugün sıfırdan tasarlanan bir Akdeniz ormanının, 2050'nin sıcaklığına ve mega yangınlarına dayanıklı olması, insanlığın gezegene ‘iklim borcu’.

Yeryüzü Felaketi Yaşarken Hafızamız Nasıl Ayakta Kalacak?

Fiziksel dünya öngörülemez felaketlerle dolu. Şehirler inşa ediyoruz, depremde yıkılıyor. Köprüler kuruyoruz, kasırgalar yutuyor. Yeryüzü sarsılıp şehirler yıkılırken medeniyetin hafızasını ve toplumun geleceğini, karanlıkta sağ kalmayı başaran görünmez kod satırları kurtaracak.

Geleceğin Tüketicisini Yetiştirmek

Sürdürülebilirlik eğitimi, çocuklara sadece daha az ile yetinmeyi değil neyi, neden ve nasıl tükettiklerini, bunun gezegene maliyetini anlatmanın bir yolu.