ABD'deki Bağırsak Enfeksiyonu Salgını Büyüyor

ABD'de mayıs ayından bu yana Cyclospora cayetanensis adlı tek hücreli parazitin neden olduğu bir bağırsak enfeksiyonu salgını yaşanıyor. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), 34 eyalette doğrulanmış bin 645 vaka olduğunu belirtirken, beş bin 100 kişinin hastaneye başvurduğunu açıkladı. Bunlardan 141’i hastaneye yatırıldı.

Haziran sonu ve temmuz başında özellikle Michigan’da vakalar arttı ve salgın soruşturması başlatıldı. Salgının odağına son günlerde fast food zinciri Taco Bell yerleşti. Bunun nedeni, bazı hastaların ortak tüketim noktalarından birinin Taco Bell olması. Ancak ne CDC ne de FDA’dan resmi bir açıklama gelmedi. Bu gelişme üzerine fast food zinciri, bazı restoranlarında marul, kişniş, soğan ve guacamole gibi malzemeleri tedbir olarak menüden geçici olarak kaldırdı.

Çapa Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Oral Öncül, Cyclospora’nın ‘Cyclospora cayetanensis’ adı verilen, tek hücreli bir parazitle kontamine olan suların ya da bunlarla yıkanan sebze ve meyvelerin tüketilmesi sonucu ortaya çıkan bir bağırsak enfeksiyonu olduğunu söyledi. Enfeksiyon, insan dışkısı ile kontamine olan suların doğrudan tüketilmesi veya bu sularla sulanan/yıkanan taze meyve ve sebzelerin çiğ tüketilmesiyle bulaşıyor. En sık bulaşa neden olan gıdalar arasında kontamine marul, salata karışımları, kişniş, fesleğen, taze otlar, yeşil soğan, ahududu, kar bezelyesi ve mango var.

“Cyclospora, insandan insana doğrudan bulaşmaz. Parazitin dışkıyla atıldıktan sonra çevrede (toprakta/suda) enfektif (bulaşıcı) hale gelebilmesi için günlerce veya haftalarca beklemesi gerekir. Bu nedenle hastayla temas etmek enfeksiyona yol açmaz” diyor Öncül.

Parazit vücuda alındıktan sonra belirtilerin ortaya çıkması genellikle 2 gün ile 2 hafta arası sürüyor. Öncül, hastalık belirti ve bulgularını şöyle sıraladı:

·      Sulu ve bazen patlayıcı nitelikte olabilen kronik ishal

·      Aşırı halsizlik ve yorgunluk hissi

·      İştahsızlık, belirgin kilo kaybı ve mide bulantısı

·      Karın krampları, şişkinlik ve gaz artışı

·      Zaman zaman görülen hafif ateş

Tedavi edilmediği takdirde hasta şikayetleri birkaç gün ile birkaç ay arasında sürebiliyor, dalgalı seyir izleyerek (iyileşip tekrar başlayarak) kişiyi halsiz bırakabiliyor. Hastalık özellikle organ nakli yapılan hastalar, HIV enfeksiyonu olanlar, kan kökenli malignitesi bulunanlar, kemoterapi alan hastalar ve yaşlılarda ağır seyrediyor.

Cyclospora, klorlama gibi standart su arıtma yöntemlerine ve kimyasal dezenfektanlara karşı dirençli. Bu nedenle korunmada temiz su ile mekanik temizlik ve gıda güvenliği önlemleri hayati önem taşıyor.

Prof. Dr. Oral Öncül'e göre, ABD’deki güncel Cyclospora salgınının Türkiye'ye doğrudan sıçrama riski düşük. Bunun temel nedenleri, tarımsal lojistik ve tedarik zincirinin ABD’den Türkiye’ye riskli ürün ithalini sınırlaması. ABD'deki restoranların etkilendiği Meksika merkezli tarım ağı ile Türkiye'deki şubelerin tedarik ağı birbirinden tamamen bağımsız.

Yaz aylarında yüksek sıcaklıklar nedeniyle bakteriler çok daha hızlı çoğalabildiği için gıda zehirlenmelerinin belirgin şekilde arttığını belirten Diyetisyen Güneş Aksüs ise özellikle piknik, açık büfe, plaj ve açık hava organizasyonlarında daha dikkatli olunması gerektiği konusunda uyarıyor.

“Mayonezli salatalar, sütlü tatlılar, krema gıdalar, çiğ deniz ve uzun süre dışarıda bekleyen et ürünleri sıcak havalarda daha yüksek risk taşıyor” diyen Aksüs, marketten alınan soğuk ürünleri uzun süre araçta bekletmeyin, piknikte buz aküsü veya soğutucu çanta kullanın” diye ekliyor.

Aksüs ayrıca bunlara dikkat edilmesi gerektiğini belirtiyor:

·      Meyve ve sebzeler tüketilmeden önce mutlaka bol akan su altında yıkanmalı.

·      İçme suyu konusunda güvenilir kaynaklar tercih edilmeli, şüpheli durumlarda kapalı su kullanılmalı.

·      Hijyen kurallarına önem veren, yoğun sirkülasyonu olan ve güvenilir işletmeler tercih edilmeli.

·      Çiğ veya az pişmiş et, tavuk, yumurta, deniz ürünleri ve pastörize edilmemiş süt ürünleri konusunda dikkatli olunmalı.

·      Sıcak servis edilmesi gereken yemeklerin gerçekten sıcak, soğuk tüketilmesi gereken ürünlerin ise yeterince soğuk servis edilmesi önemli Çünkü birçok bakteri 5-60°C arasındaki ‘tehlikeli sıcaklık bölgesinde’ hızla çoğalabilir.

·      Ayrıca kişisel hijyen de unutulmamalı. Yemekten önce elleri yıkamak veya alkol bazlı el antiseptiği kullanmak, enfeksiyon riskini azaltan en basit ama en etkili önlemlerden biri.

Zehirlenmenin kaynağı neden hala bulunamadı?

Cyclospora salgınlarını izlemek, klasik gıda zehirlenmelerine kıyasla çok daha karmaşık. Çünkü kuluçka süresi genellikle 1-2 hafta sürüyor. Hastalar bu süre içinde tükettikleri gıdaları ayrıntılı biçimde hatırlamakta zorlanıyor. Şüphelenilen ürünler çoğunlukla çok sayıda üretici ve dağıtıcıdan geçen taze yapraklı sebzeler oluyor. Aynı ürün farklı eyaletlerde farklı tedarik zincirlerinden gelebiliyor

Bu nedenle CDC ve FDA, klasik epidemiyolojik analizleri gıda tedarik zinciri (traceback) incelemeleriyle birlikte yürütüyor. FDA'nın aktif soruşturma listesinde salgının kaynağı ‘henüz belirlenemeyen ürün’ olarak yer alıyor.

Bu vaka, küresel gıda tedarik zincirlerinin ne kadar karmaşık hale geldiğini ve mikroskobik bir parazitin kaynağını belirlemenin neden haftalar, hatta aylar sürebildiğini bir kez daha gösteriyor. CDC'nin de belirttiği gibi vaka sayısının önümüzdeki haftalarda artmaya devam etmesi bekleniyor çünkü laboratuvar doğrulaması ve epidemiyolojik analizler salgının gerçek boyutunu geriden takip ediyor.