Yapay Zekanın ‘Too Big to Fail’ Dönemeci

Birkaç gün önce Guardian gazetesinde bir karikatür gördüm. Bir bilge köpek, ‘Yapay zekanın hepimizi öldüreceğini düşünürdüm; ta ki geçen hafta tekno CEO’larının yapay zekanın hepimizi öldüreceğini söylemelerine kadar. Şimdi ise o kadar emin değilim’ diyordu.

Bu yazıyı kaleme aldığımda en çok konuşulan konu, eski Anthropic araştırmacısı Jacob Coxon’ın yapay zekanın on yıl içinde, hatta içinde bulunduğumuz on yılın sonunda insanlığı yok edebileceği söylemiydi.

Bir iki gün içinde, Antropic CEO’su Dario Amodei, ‘Yapay zekanın ilerlemesini yavaşlatsak iyi olur’ tezli bir makale yayınladı. Makalede, yavaşlama önerisi ve koruyucu bariyerlerin bu modellere yerleştirilmesi için devletle iş birliğinin, yeni kanunlar ve yaptırımların gerekli olduğu vurgulanıyordu. Ardından OpenAI CEO’su Sam Altman, xAI CEO’su Elon Musk ve DeepMind Başkanı Demis Hassabis hemfikir olduklarını açıkladılar. Nvidia CEO’su Jensen Huang ise “Yeni kanunlara veya süreci yavaşlatmaya gerek yok, tersine iyice hızlanalım” dedi.

Karikatürdeki bilge köpek gibi benim de içimi bir kuşku kapladı. Devlet müdahalesine son derece karşı olan patronlar bunu birdenbire niye talep eder? Aklıma ilk gelen soru, ‘Böyle bir yavaşlatma süreci gerçekten mümkün mü?’ oldu. Lider konumundaki üç Amerikan yapay zeka laboratuvarı süreci ‘Yavaşlatalım’ dese, bu yaklaşımı, DeepSeek, Moonshot AI veya Z.ai gibi Çin şirketlerine kabul ettirme şansları nedir? Tabii ki sıfır. Zaten Amodei de Çin’e ‘Nvidia kartları satmayalım’ demekten öteye bir öneri getirmiyor. O zaman, büyük ödülü elde etmek için yarışan atlardan üç tanesinin jokeyi, ‘Biz yavaşlayalım, fazla hızlı gidiyoruz’ derse bunun başka bir açıklaması olması gerekir.

İkinci soru, yapay zeka şirketlerinin endişe ettiği ve bize endişe ettirdiği mutsuz son gerçekleşebilir mi? İnsanlığı, tamamen internet üzerinden hareket eden bir teknolojinin yok etmesi mümkün mü? Karamsar uzmanlar, ajanların elektrik ve su dağıtımı gibi altyapıları ele geçirip bunları devre dışı bırakabileceklerini, bütün iletişim ağlarını bozabileceklerini ve hatta nükleer bombaların kumanda merkezlerine girip savaş başlatabileceklerini söylüyorlar.

İyimser uzmanlar ise dağıtım ve kumanda merkezlerine yapay zeka ajanlarını sokanların insan yöneticiler olduğunu hatırlatıyor. Örneğin, askeri hedefleri belirleyip bunlara hücum edilme görevini, Amerikan Savunma Bakanlığı’nın İran’da yaptıkları gibi Anthropic yapay zekası Claude’a verirse, ileride bir gün Claude’un aynı silahlarla insanları hedef alması halinde, sorumluluk yapay zekanın mı, yoksa insanların öngörü yoksunluğu mu? Yapay zeka ajanları pek çok alanda sorun yaratabilir. Ama insanlığı yok etmek ayrı bir çaba. Üçüncü soru, ‘Gerçekten yapay zekayı dizginlemek için yeni kanunlara gerek var mı?’ Federal Ticaret Komisyonu Eski Başkanı Lina Kahn, Amodei makalesinden sonra X’de kanunların yapay zeka modellerinin davranışlarına yaptırım getirmeye gayet yeterli olduğunu belirtti. Peki neden böyle bir tehlike ve çözüm ile gelmiş olabilir Anthropic? Bir kısım yorumcu, ‘Anthropic borsaya kote olmadan önce harcamalarını düşürmeye çalışıyor, OpenAI da destek veriyor’ diyor. Bir başka grup, ajan yazılımlarının son haftalardaki tehlikeli davranışlarının (Hugging Face) hukuki sonuçlarından kurtulma çabası diye düşünüyor. Bu duyuru sayesinde, ‘Biz devleti uyardık, sorumlu değiliz’ diyebilecekler. Bazıları, bunun tamamen bir pazarlama oyunu olduğunu varsayıyor. Yani, bizim teknoloji o kadar ileride ki, birkaç yıl içinde insanlığı yok edecek güce ulaşması bizi şaşırtmayacak mesajı. Belki. Ama bunların hiçbiri sınırlayıcı kanun ve devlet iş birliği talebini açıklamıyor. Benim düşüncem, bunun arkasında sağlam bir kabarcık endişesi yatıyor.

Yapay zeka endüstrisinin arkasında ilginç bir döngüsel finansman sistemi var. Nvidia, yapay zeka işlemleri için en performanslı kartları üretiyor. Ancak bunlar ucuz değil. Vera Rubin kartları sunucu kabin olarak satılıyor. Bir kabin yaklaşık 8 milyon dolar. Bulut veri merkezlerine kabinlerden 8-10 bin adet lazım. Buna, son iki yılda fiyatları üç ile katlanan hafıza çiplerini, inşaat ve soğutma sistemlerini ekleyince, ortaya 2030’da 5.2 trilyon dolara varan maliyet tablosu çıkıyor. Şirket bu kartları satmak için şirketlerden hisse alıyor ya da kartları ileride kiralayabileceğini taahhüt ediyor ya da bunların yatırımının bir kısmını garanti ediyor. Yani satıcı, hem kiralayıcı hem de krediyi garanti eden finansman kuruluşu durumunda.

Kalan finansman için de şirketler Nvidia kartlarını banka veya yatırım kurumlarına teminat olarak gösteriyor. Bu bulut sağlayıcılar, neobulutlar ve veri merkezleri kurdukları yapay zeka fabrikaları için OpenAI ve Anthropic’ten gelir taahhüdü alıyor. Örneğin OpenAI, Oracle’ın kurduğu veri merkezlerinden 300 milyar dolarlık bilgisayar hizmeti üstlendi. Ama OpenAI’ın böyle bir geliri yok. OpenAI ve Anthropic laboratuvarlarının var olan bilgisayar hizmet taahhütleri için yılda bir trilyon dolar gelirleri olması gerekiyor. Tahminen Anthropic’in yıllık geliri 74, OpenAI’in ise 40 milyar dolar. Bu geliri elde etmek için yapay zeka işlemlerinde kullanılan token fiyatının şimdikinin çok üzerinde olması gerekiyor. Ama hem şirketler arası rekabet hem de Çin yapay zeka şirketlerinin aynı işlemleri ucuza yapmasından dolayı fiyat düşüyor. Yani kabarcığın patlaması çok olası. Eğer patlarsa hükümet müdahale edip şirketleri kurtarır mı?

2008-2009 finansal krizinde ABD Hazinesi, çöküşlerinin ekonominin tamamını sarsabileceği düşünülen, yani ‘too big to fail’ (batmasına izin verilemeyecek kadar büyük) kabul edilen banka, sigorta ve finans şirketlerini kurtarmıştı. Eğer yapay zeka şirketleri, Yapay Genel Zeka’ya (AGI) çok yakınlarsa ‘çökmelerine izin vermek için fazla önemli olan’ şirket kategorisine girecekler. Bir başka deyişle, bu şirketlerin batmasına göz yummak ne kadar akıllıca olur? Bence devlet ve yapay zeka şirketi iş birliği talebi buna bağlı. Kabarcık patlarsa, Amerikan hükümetinin Anthropic, Open AI, xAI ve altyapı şirketlerini kurtarması isteniyor. Patlamazsa kimse bu talepten söz etmeyecek.

Karikatür: First Dog on the Moon'un The Guardian'da 16 Eylül 2026'da yayınlanan karikatürü. First Dog on the Moon, Avustralyalı karikatürist ve yazar Andrew Marlton'ın kullandığı bir mahlas.