Bir Öneri Algoritması Hukuken Ayıplı Ürün Sayılabilir mi?

İngiltere ve Galler Hukuk Komisyonu, 8 Ekim’de başlattığı kamu istişaresinde 1987 tarihli ürün sorumluluğu yasasının güncellenmesini önerdi. Bugünkü düzenleme, zarar veren fiziksel bir ürüne karşı tazminat istemek için hazırlanmıştı. Komisyon, yazılımı, yapay zeka sistemlerini ve çevrimiçi platformların tasarım özelliklerini de bu kapsama açıkça almak istiyor.

Öneri algoritması, kullanıcının karşısına hangi videonun veya gönderinin çıkacağını seçen sistem. Komisyonun istişare belgesi, bu sistemin yanında sonsuz kaydırmayı, videoların otomatik başlamasını, bildirimleri, yaş doğrulamasını ve ebeveyn denetimlerini de sayıyor.

Peki bu özelliklerden biri ne zaman ‘ayıplı’ sayılacak? Ölçüt, uygulamanın can sıkıcı olması veya kullanıcıyı uzun süre ekranda tutması değil. Ürün sorumluluğunda soru, tasarımın insanların beklemeye hakkı olan güvenliği sağlayıp sağlamadığı. Bir davacı ayrıca zararını ve o zararla tasarım kusuru arasındaki bağı göstermek zorunda kalacak. Komisyon, psikiyatrik zararlar için de kuralları netleştirmeyi öneriyor.

Benzer davalar ne gösteriyor?

ABD’de platform tasarımı mahkemeye çoktan taşındı. Los Angeles’ta jüri, 25 Mart 2026’da sonuçlanan davada Meta ve Google’ı Instagram ile YouTube’un tasarımında ‘ihmalkar’ bulmuştu. Çocukken bu platformları kullanmaya başlayan bir kadına verilen toplam tazminat 6 milyon dolardı. Karar, bir öneri algoritmasını kanunen ‘ayıplı ürün’ ilan etmedi; ihmal ve yeterli uyarıda bulunmama iddiaları üzerinden verildi. İki şirket de karara itiraz etti.

ABD mahkemeleri aynı sınırı her dosyada aynı yere çizmiyor. New York’taki Patterson v. Meta kararında temyiz mahkemesi, öneri algoritmalarının gösterdiği üçüncü taraf içeriklerine dayanan ürün sorumluluğu iddialarını reddetti. Mahkemeye göre davanın dayanağı platform tasarımından çok, başkalarının yayımladığı içeriklerdi. Dosya eyaletin en yüksek mahkemesine taşındı; 15 Eylül 2026’da duruşma yapıldı. Dolayısıyla ABD’de de bütün öneri algoritmalarını kapsayan tek bir yargı sonucu yok.

Avrupa Birliği farklı bir adım attı. 2024’te kabul edilen yeni Ürün Sorumluluğu Direktifi, yazılımları ve yapay zeka sistemlerini açıkça ürün tanımına alıyor. Üye ülkelerin düzenlemeyi 9 Aralık 2026’ya kadar iç hukuklarına aktarması gerekiyor. İngiltere ve Galler’deki öneri ise sosyal medya akışını oluşturan özellikleri, özellikle de öneri algoritmasını, ayrıca adlandırmasıyla dikkat çekiyor.

Türkiye’de durum ne?

Türkiye’de 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, alışverişe konu olan yazılımı ‘mal’ tanımına dahil ediyor. Ancak ayıplı mala ilişkin tüketici hakları ağırlıkla sözleşmeye uygun teslim, iade, indirim, onarım ve değiştirme etrafında düzenlenmiş durumda. Ürünün bir kişiye verdiği zarar için tazminatı ele alan 7223 sayılı kanun ise ürünü ‘madde, müstahzar veya eşya’ olarak tanımlıyor. Bu hükümler, bir sosyal medya öneri akışının hangi koşullarda ayıplı ürün sayılacağına doğrudan cevap vermiyor.

Türkiye’de platform sorumluluğuna ilişkin yakın bir karar var, fakat konusu farklı. Anayasa Mahkemesi, 12 Şubat 2026 tarihli kararında çevrimiçi pazar yerlerini ayıplı mal karşısında sorumluluktan muaf tutan bir hükmü iptal etti. İptal 2 Mart 2027’de yürürlüğe girecek. Karar, pazar yerinde satılan mallarla ilgili; sosyal medya algoritmalarının zarara yol açtığına ilişkin bir hüküm içermiyor.

İngiltere ve Galler’deki istişare 14 Ocak 2027’de kapanacak. Komisyonun nihai önerileri 2027 sonunda bekleniyor; bunların yasalaşıp yasalaşmayacağına hükümet ve parlamento karar verecek. Şimdilik bir öneri algoritması kendiliğinden ‘ayıplı ürün’ sayılmıyor. Yeni olan, bir platformun güvenliği tartışılırken ekranda görünen gönderiyle onu seçip sunan sistemin ayrı ayrı incelenmesini isteyen somut bir hukuk önerisinin masaya gelmesi.