Yeni araştırma: Hareket etmek beyni ‘yıkıyor’

Egzersizin beyin sağlığı için faydalı olduğu uzun zamandır biliniyor. Yeni bir araştırma, bunun arkasındaki mekanizmalardan birini ortaya çıkardı: Hareket etmek, beyindeki sıvıları adeta bir ‘hidrolik pompa’ gibi harekete geçirerek zararlı atıkların temizlenmesini sağlıyor olabilir.

Pensilvanya Eyalet Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen ve Nature Neuroscience'ta yayınlanan çalışmada, karın kaslarının kasılmasıyla oluşan basıncın omurilik üzerinden beyne kadar ulaştığı saptandı. Böylece beyin fiziksel olarak hareket ediyor.

Araştırmacılara göre bu küçük hareketler, beyin omurilik sıvısının (CSF) dolaşımını artırarak gün boyunca biriken atık maddelerin temizlenmesine katkı sağlayabilir.

Karın kaslarından beyne uzanan hidrolik sistem

Çalışmanın yazarlarından nörobilimci Patrick Drew, araştırmanın beden ile beyin arasındaki ilişkinin düşünüldüğünden çok daha güçlü olduğunu gösterdiğini belirtti.

Drew’a göre, yürürken veya herhangi bir fiziksel hareket sırasında karın kasları kasılıyor. Bu kasılma, karın bölgesindeki kanı omuriliğe doğru itiyor ve hidrolik bir sistem gibi çalışarak beyne basınç uyguluyor. Bunun sonucunda beyin kafatasının içinde çok hafif şekilde yer değiştiriyor.

Araştırmacılar bu mekanizmayı incelemek için fareler üzerinde deneyler yaptı. Fareler koşu bandında yürürken, her adım öncesinde gerçekleşen karın kasılmasıyla beynin anlık olarak hareket ettiği gözlemlendi. Araştırmacılar daha sonra anestezi altındaki farelerin karın bölgesine hafif basınç uyguladı ve beynin aynı şekilde hareket ettiği görüldü. Basınç ortadan kalktığında ise beynin hızla eski konumuna döndüğü tespit edildi.

Bilim insanlarına göre bu durum, karın içi basıncın beynin kafatası içindeki konumunu kısa sürede değiştirebildiğini gösteriyor. Araştırma ekibi, insanların da yürüyüş yaparken, yoga hareketleri sırasında veya basit şekilde karın kaslarını kullandığında benzer bir etki yaşayabileceğini düşünüyor.

‘Kirli süngeri sıkmak gibi’

Çalışmada ayrıca mikro bilgisayarlı tomografi taramaları kullanılarak karın boşluğu, omurilik ve beyin arasındaki damar ağı incelendi. Bilgisayar simülasyonlarıyla da sıvı akışının nasıl gerçekleştiği modellendi. Araştırmanın modelleme kısmını yöneten biyomedikal mühendisi Francesco Costanzo, beynin yapısını bir süngere benzetti.

Costanzo, “Kirli bir süngeri nasıl temizlersiniz? Musluğun altında tutup sıkarsınız” diyerek, beynin de benzer şekilde küçük mekanik hareketlerle temizleniyor olabileceğini söyledi.

Beyin omurilik sıvısı neden önemli?

Beyin omurilik sıvısı, beynin etrafını saran ve onu koruyan özel bir sıvı. Önceki araştırmalar, bu sıvının beyinde biriken toksik atıkların temizlenmesinde kritik rol oynadığını göstermişti. Bu atıkların birikmesinin ise Alzheimer ve diğer nörodejeneratif hastalıklarla bağlantılı olabileceği düşünülüyor.

Araştırmacılar, beynin hareketinin son derece küçük olduğunu ancak bunun yine de önemli biyolojik sonuçlar yaratabileceğini söylüyor.