Yapay Zekanın Yazdığı Dilekçeleri Kim Okuyacak?

1773 tarihli bir Osmanlı fermanı, başkaları adına dilekçe yazacak kişilerin kanunları ve yürürlükteki kuralları bilmesini istiyordu. Arzuhalcilik ayrı bir meslekti. Dilekçenin kime sunulacağını, söze nasıl başlanacağını ve talebin hangi ifadelerle yazılacağını bilmek gerekiyordu. Tarihçi Prof. Dr. Mehmet İpşirli’nin aktardığına göre, arzuhalin bir bölümünde dilekçe sahibi kendisini tanıtır, beyan-ı matlab denen bölümde de ne istediğini söylerdi.

Bugün bir park cezasına itiraz etmek isteyen kişi, olayın ayrıntılarını bir sohbet botuna anlatıp birkaç dakika içinde resmi bir metin hazırlayabiliyor. Bot, nereden başlayacağını bilmeyen biri için işe yarıyor. Ama aynı metne, başvuru sahibinin hiç duymadığı bir mahkeme kararını da ekleyebiliyor. Kararın gerçekten var olup olmadığını araştırmak ve teyit etmek, itirazı okuyan çalışana kalıyor.

İngiltere’de yerel yönetim hukukçularını temsil eden Lawyers in Local Government’ın yöneticisi Deborah Evans, karşılaştığı en uzun şikayetlerden birinin yaklaşık 200 sayfa tuttuğunu söylüyor. Evans’ın anlattığına göre, bir belediyeye gönderilen itirazda Kanada’daki bir davaya atıf çıkabiliyor. Londra’nın Enfield belediyesinin başkanı Alessandro Georgiou da park cezalarına yönelik itirazlarda belirgin bir artış gördüklerini anlatıyor.

İskoçya’da da benzer bir durum var. İskoçya Bilgi Komiserliği, iki ay içinde iki kişiden gelen 120 bilgi edinme itirazının tamamının yapay zekayla üretildiğine ilişkin kanıt bulduğunu açıkladı. Kurum, haziranda duyurduğu önlemle, çok sayıda başvurunun itiraz sisteminin işleyişini tehlikeye attığı durumlarda bir kişinin aynı anda incelenen dosya sayısını beşle sınırlayabilecek. Diğer dosyalar, sıradakiler sonuçlanana kadar bekleyecek. İngiltere, Galler ve Kuzey İrlanda’da bilgi edinme taleplerini denetleyen ICO ise kurumlara, yasal koşulları karşılayan başvurulara yapay zeka yardımıyla yazılmış olsalar da yanıt vermeleri gerektiğini hatırlatıyor.

CİMER’de yapay zeka başvuruyu sınıflandırıyor

Türkiye’de yapay zeka, dilekçenin kuruma ulaştıktan sonraki yolculuğuna girmiş bulunuyor. İletişim Başkanı Burhanettin Duran, 13 Haziran’da CİMER’e gelen başvuruları sınıflandırmak ve başvuru verilerini analiz etmek için yapay zeka kullandıklarını açıkladı.

CİMER’inse, 2025’te 5,5 milyon başvuru aldığı biliniyor. Bir başvuru ilgili kuruma ulaştığında, o kurumun birimi konuyu inceliyor, gerekirse bilgi topluyor ve yanıtı onaya gönderiyor. Başvurunun hangi konuyla ilgili olduğuna karar vermek, dosyanın doğru birime ulaşması için gereken ilk adımlardan biri.

TÜBİTAK’ın Şubat 2025’te yayınladığı belge, İletişim Başkanlığının sınıflandırmanın ötesinde ne planladığını da gösteriyor. Belgede, başvurulardan özet çıkaran, belli bir yerde aynı konudaki şikayetler olağanın üzerine çıktığında personeli uyaran ve yanıt hazırlayan çalışana önceki yanıtlardan öneriler sunan araçlar tarif ediliyor. Duran’ın hazirandaki açıklamasında devreye alındığı belirtilen işler sınıflandırma ve veri analiziyle sınırlı.

İster 18. yüzyılda bir arzuhalcinin kaleminden damıtılsın ister bugün bir yapay zeka modelinin saniyeler içinde ürettiği 200 sayfalık dijital bir metin olsun, bürokrasinin kapısını çalan her dilekçenin özü aynı temel gerçeğe dayanır: Bir hakkın aranması ve somut bir sorunun giderilmesi talebi. Yapay zeka bu süreci hızlandırıp çeşitlendirse ve kurumlar için veri analizini kolaylaştırsa da, gelen binlerce satırlık yapay gürültünün arkasındaki asıl insan hikayesini okumak, ayıklamak ve çözmek hala masanın diğer tarafındaki çalışanın vicdanına ve mesaisine kalıyor.