Yapay Zeka Yargı Dağıttığında Merhamet Beklemeyin

Mahkemeler, yıllardır adalet sağlamak için var. Birkaç ülkede ise yapay zeka, hukuk alanında kullanılmaya başladı bile. Çin, ‘Akıllı Mahkeme’ sistemiyle milyonlarca dava verisini yapay zekaya yüklemiş ve adeta bir asistan teknolojiyi olarak kullanıyor. Sistem, hakimlere benzer davalarda daha önce verilmiş kararları ve yasa maddelerini otomatik olarak sunuyor, kararların verilmesini kolaylaştırıyor.

ABD de yapay zekayı ve algoritmik sistemleri mahkemelere entegre ediyor ancak burada etik tartışmaları da öne çıkıyor. COMPAS gibi risk değerlendirme yazılımları, hapse gidip gidilmeyeceğini geçmişe yönelik suç kayıtları, sosyal çevreler ve demografik verilerle ‘yeniden suç işleme’ oranıyla hesaplıyor, karar veriyor. Hakimler ise bu sonuçları referans alarak hüküm verebiliyorlar.

ABD, teknoloji denildiğinde akla gelirken dün İstanbul trafiğinde giderken izlemelik açtığım bir filmle bir anda kendimi 2029’da buldum. Yani çok uzak bir zaman değil, yalnızca üç yıl sonrası.

‘Merhamet Yok’da (İngilizcesi Mercy) gözlerini mahkemede açan bir adam, ‘Maddox’ adındaki yapay zeka yargıçla karşı karşıya. Maddox’a Los Angeles’ın tüm yetkileri verilmiş ve her şeye erişimi var. Merhamet adı verilen mahkeme, yalnızca gerçekler ve kanıtlarla karar veriyor. Koltuğa bağlanan kişi 90 dakika içinde masumiyetini kanıtlayacak gerçekleri sunmalı, hem de tüm verilere ve cihazlara erişim sağlayarak.

Los Angeles’te cinayet büroda görev yapan bir dedektif, Chris Raven, Merhamet mahkemesine ilk suçluyu göndermekle biliniyor ve 19. davaya gelindiğinde kendisi koltukta oturuyor. Eşini öldürmekle suçlanan Raven, hiçbir şey hatırlamıyor ancak masumluğunu kanıtlaması gerekiyor. 90 dakika sonunda kanıtlayamazsa oturduğu yerde otomatik olarak infaz ediliyor.

Tüm sisteme erişimi Maddox aracılığıyla olan Raven, şehirdeki ‘ağa’ bağlı tüm cihazlara ve verilere erişebiliyor, bir sınır olmaksızın. Tam bu noktada aklıma gelen soru şuydu: Sınırsız erişimi bir sisteme bağlamak ne kadar doğru?

Raven, oturduğu koltuktan masumiyetini kanıtlamak için kızının telefonuna, şüphelilerin telefonuna, şehir kameralarına, resmi belgelere, şirketlerin verilerine kadar tüm detaylara ulaşabiliyor ve bu yapay zeka yargıç sayesinde gerçekleşiyor.

Yargıcın karşısına oturan kişiler şimdiye kadar masumiyetini kanıtlayamamış çünkü Maddox, “Ben sadece gerçekler ve kanıtlara dayanarak karar veririm” diyor. İçgüdülere asla izin vermeyen Maddox, Raven’ın yaptığı itirazlara aynı şekilde cevap vermeye çalışsa da Raven’ın sistemi ve işleyişi bilmesi aslında işleri kolaylaştırıyor.

Aksiyon ve bilim kurgu tadındaki Mercy’nin yönetmen koltuğunda Timur Bekmambetov var. Asla merhamet göstermeyen bir yapay zeka sisteminin suçlu koltuğunda oturan biri için ‘ölüm veya kalım’ kararını vermesi, filmin finalinde netleşiyor. Yapay zekanın ve tamamen gerçekliğe dayanan bir sistemin, insanın içgüdüleri karşısında nasıl tavır alabileceği, sistemin çalışma şekli gibi detaylar sona doğru şekilleniyor.

Mahkeme, yüzdeler üzerine çalışıyor ve yüzde 98, istatistiksel olarak Maddox’ın dediğine göre maksimum suçluluk oranı. Sunulan kanıtlara göre yüzde değişebiliyor. Yapay zekanın mahkemelere entegresi ve dava dosyalarını analiz ederek önerilerde bulunması bu gidişatta kaçınılmaz. Hatta halihazırda kullanılıyor. Ankara Barosu’nun ‘Avukatlıkta Yapay Zeka Araçlarının Kullanımı Rehberi’ var ve bu süreçteki adımlardan biri olarak düşünülebilir.

Yine de tüm kararı insan beyni yerine yapay bir zekaya bırakmak, istenmeyen sonuçlar doğurabilir ki Mercy filmi de bunun bir özeti aslında.