Yapay Zeka’ya Yönelik Tepkiler Gerçekten Etki Yaratıyor

Geçenlerde Instagram ayarlarımı inceleyip, Meta’nın rızam olmadan herkesin benimle ilgili yapay zeka destekli deepfake videoları oluşturmasına olanak tanıyan artık devre dışı bırakılmış özelliğini devre dışı bırakmaya çalışıyordum. Kafkaesk vazgeçme sürecini adım adım ilerlerken içimde öfke kabardı.

Telefonumu odanın öbür ucuna fırlatmak yerine, partnerime San Francisco’yu geride bırakıp şebekeden kopuk koyun çiftçileri olmamız gerektiğini pat diye söyledim. Bir nevi analog. O anda, her şey bu bitmek bilmeyen, üretken yapay zeka kaynaklı cehennemden daha iyi geliyordu.

Birçok Amerikalı, günlük yaşamda giderek yaygınlaşan üretken yapay zekaya benzer tepkiler gösteriyor. New York Üniversitesi’nde veri gazeteciliği profesörü ve Artificial Unintelligence: How Computers Misunderstand the World kitabının yazarı Meredith Broussard, “Yapay zeka devrimi gerçekleşti ve herkes bundan nefret ediyor” diyor. Yakın zamanda yapılan bir Gallup anketine göre, Amerikalıların üretken yapay zekaya olan aşinalıklarının artması, bu teknolojiye yönelik olumsuz tutumlarla eşzamanlı olarak gerçekleşiyor. Bu durum özellikle 18 ile 29 yaş arasındaki gençler için geçerli; bu yaş grubunun neredeyse yarısı, üretken yapay zekanın yarardan çok zarar getirdiğini düşünüyor.

Son birkaç yıldır bu AI tepkisi giderek güçlenirken, giderek daha fazla şirket bu endişeleri doğrudan ele alıyor gibi görünüyor. LinkedIn, platformda hâlâ çok sayıda üretken AI aracına ev sahipliği yapmasına rağmen, AI tarafından üretilen içerikleri bildirmek için “AI saçmalığı gibi görünüyor” düğmesini ekledi. Snapchat, tamamen yapay zeka tarafından üretilen videoların artık keşif akışında yer alamayacağını duyurdu. Substack ise kısa süre önce yazarları denetlemek için bir yapay zeka tespit aracı ekledi.

Bu tepkinin ‘nedeni’ özünde oldukça basit. Birçok Amerikalı, tüm bunlara hiçbir zaman rıza göstermediğini düşünüyor. Çevrimiçi etkileşimlerimin bir gün yapay zeka modellerinin eğitimi için toplu olarak toplanacağından hiç haberim yoktu. Instagram’dan hesabımda deepfake’lerin etkinleştirilmesini istemedim. Google’ın arama sonuçlarının en üstüne yapay zeka tarafından üretilen cevapları öne çıkarmasını istemedim. Bir gün uyandım ve rızam olmadan, güvendiğim tüm yazılımların her köşesine üretken yapay zeka özellikleri sıkıştırılmıştı.

İster verilerinizi toplayan yapay zeka modelleri olsun, ister arka bahçenizde birdenbire ortaya çıkan gürültülü veri merkezleri, yapay zeka devrimi bize aktif katılımcılarmışız gibi hissettirmeden başımıza gelen bir olay gibi görünüyor.

“Rıza gerçekten çok önemli,” diyor Broussard, WIRED’e. “Bunu, kadınların, queer bireylerin, beyaz olmayanların ve azınlıkların çevrimiçi ortamda sömürülüp istismara uğramasıyla ilişkilendirebiliriz. Teknoloji şirketleri, rıza konusuna hiçbir zaman gerçekten duyarlı davranmadılar.”

Kamuoyunun tepkisi, zaman zaman istenmeyen yapay zeka özelliklerinin devre dışı bırakılmasında etkili oluyor gibi görünüyor. “Bu özellikleri piyasaya sürüyorlar ve hangisinin tutacağını izliyorlar, çünkü kimse bunların ne işe yaradığını tam olarak bilmiyor,” diyor teknoloji ve toplum üzerine çalışmalar yapan Tufts Üniversitesi antropoloji bölümünden doçent Nick Seaver. Google, 404 Media’nın haberinin ardından, Google Earth’teki uydu görüntülerini değiştirmek için üretken yapay zeka kullanma özelliğini, piyasaya sürülmesinden hemen sonra geri çekti. Ayrıca Meta, üç gün süren kamuoyu tepkisi ve bu özelliği eleştiren milyonlarca kez izlenen viral videoların ardından, Instagram kullanıcıları için söz konusu deepfake aracını devre dışı bıraktı.

Pazarlama materyallerinde üretken yapay zekaya yönelik bir reddetme eğilimi de giderek artıyor. İnternet kullanıcılarının çoğu, reklamlarında üretken yapay zeka görselleri kullanan McDonald’s ve Coca-Cola gibi büyük markalara olumsuz tepki gösterdi. Hatta yerel dükkanlar bile, etkinliklerini tanıtmak için yapay zeka tarafından üretilen posterler kullandıkları için tepkiyle karşılaşıyor.

Çevrimiçi tepkilerin ötesinde, bu yapay zeka araçlarına güç sağlayan veri merkezlerinin inşasına karşı protesto edenlerin sayısı giderek artıyor. The AI Con kitabının ortak yazarı Emily Bender, “Veri merkezleri etrafında büyük bir direniş hareketi oluşuyor,” diyor. “Veri merkezleri, çevresel ve ekonomik zararın odak noktaları oldukları için önemlidir.” Son zamanlarda, siyasi görüşleri ne olursa olsun Amerikalılar bu veri merkezi protestolarında bir araya geldi.

San Francisco’daki teknoloji çalışanları, özellikle de yazılım geliştiriciler, üretken yapay zeka araçlarını günlük işlerinin merkezinde olarak benimsemiş olsa da, bu kullanımların çoğu zorunludur. “Büyük dil modellerini kullanmaya yönelik yukarıdan aşağıya emirler çılgınca,” dedi bir Block çalışanı, bu yılın başlarında Jack Dorsey’in fintech şirketinde yaşanan işten çıkarmalar sırasında bana. “Araç iyi olsaydı, hepimiz kendiliğimizden kullanırdık.” İş yerinde belirli araçları kullanmaya zorlanmak istemiyorum, özellikle de etik açıdan tartışmalı ve hatalarla dolu olduğu kanıtlanmış bir aracı.

Devasa ve bol kaynaklı teknoloji şirketlerinin keyfi kararlarına karşı koyarken çaresiz hissetmek kolaydır, ancak son dönemde bazı yapay zeka özelliklerinin geri çekilmesi, toplu eylemin gücünü hatırlatan bir örnek teşkil ediyor. Broussard, “İnsanları hem geleneksel hem de dijital yöntemleri kullanarak örgütlenmeye kesinlikle teşvik ederim,” diyor. “Halkın baskısının işe yaradığını insanlara hatırlatın.”

Bu makale ilk olarak WIRED sitesinde yayınlanmış ve Mahmut Karslıoğlu tarafından İngilizceden çevreilmiştir.