Yapay Zeka Şirketleri İş Dosyalarınızı ve E-postalarınızı Satın Almayı Çok, Ama Çok İstiyor

Son zamanlarda gelen kutuma yeni türden teklifler düşmeye başladı. Nick adında biri, “Duymuş muydunuz bilmiyorum” diye yazıyor, “ama Anthropic ve OpenAI gibi yapay zeka laboratuvarları, daha iyi modeller eğitmek için WIRED gibi medya şirketlerine eski iş kayıtlarının (belgeler, e-postalar, Slack mesajları, iş takip kayıtları vb.) bir kopyası karşılığında tek seferlik 350 bin ila 1,8 milyon dolar ödüyor.”

Benzer bir teklif içeren başka bir e-posta, istenen bilgiler listesine telefon görüşmelerinin dökümlerini de ekleyerek olası bedeli 2 milyon dolara kadar çıkarıyordu. Cora adında biri, “Kamuya açık veriler tükendi ve laboratuvarlar daha iyi modeller geliştirmek için özel verilere 45 milyar doların üzerinde para harcıyor” diye yazıyor.

Yapay zeka şirketlerinin çeşitli kaynaklardan uzmanlık verileri satın aldığının farkındaydım. Ancak şimdiye kadar bu konu pek dikkat çekmemişti. Araştırmaya başladığımdaysa işin düşündüğümden çok daha büyük olduğunu keşfettim. Üstelik bu sektörün içindekilere göre, çalışanlar ve toplum üzerinde bugünlerde haber gündemini domine eden veri merkezleri kadar büyük bir etki yaratabilir.

Benimle iletişime geçen şirketler, büyük kuruluşların iş süreçlerine ilişkin kayıtları sessiz sedasız satın alan ve veri açlığı öyle büyüyen bir sektörün parçası ki artık gelen kutularımıza kadar uzanıyorlar. Kısa süre önce serbest çalışan bir gazeteci, tek bir haber üzerinde yaptığı çalışma için kendisine 1.000 dolar teklif eden Handshake adlı şirketle yaşadıklarını yazdı. (Teklifi kabul etmedi.) Handshake'in bir temsilcisi bu teklifi bana doğruladı: “Laboratuvarların modellerin gerçek bilgi işlerini nasıl yürüttüğünü test edip bu konuda eğitebilmesi için pek çok alandaki profesyonel belgelerin kullanım haklarını alıyoruz” dedi. “Gazetecilik de bu alanlardan biri.” Handshake, faaliyetlerinin önemli bir bölümünün lisansüstü öğrencilerin makalelerini ve ders çalışmalarını satın almak olduğunu söylüyor.

Girişimci bir arkadaşım, Sunset adlı şirketten gelen bir e-postada anlatıldığı gibi, işi “girişimlerin şirketlerini kapatmalarına yardımcı olmak” olan birden fazla firmadan mesaj aldığını söylüyor. E-postada, “Tüm süreci biz yönetiyoruz; şirket çalışanlarına ilişkin bilgiler ve kimliği ortaya çıkarabilecek her türlü ayrıntı temizlenene kadar verileri ayıklayıp anonimleştiriyor, ardından laboratuvarlarla anlaşmaya aracılık ediyoruz” deniyordu.

Veri toplama alanındaki bu yeni girişimler, kendileri de yalnızca birkaç yıllık olan sektörün hakim oyuncularının yakaladığı hızlı başarıyı tekrarlamak istiyor. Sektörün önde gelen şirketleri Handshake, Micro1 ve Mercor, adeta yeni bir altına hücum dönemindeymişiz gibi veri tabanlarını topluyor. Liderlik koltuğunda 2023'te kurulan Mercor var gibi görünüyor. Şirketin üç kurucu ortağı da geçen yıl 22 yaşında milyarder oldu. Diğer şirketler gibi Mercor da neredeyse bütün büyük yapay zeka laboratuvarlarıyla ortaklık kurduğunu öne sürüyor. (Şirketlerin kendi yanıtlarıysa daha temkinliydi: Anthropic, büyük bir veri pazarı bulunduğunu kabul ediyor ancak WIRED gibi halen faaliyet gösteren şirketlerden iş akışı verisi satın almadığını söylüyor. OpenAI ise yazı yayımlanana kadar yanıt vermedi.)

Mercor CEO'su Brendan Foody, yaptığımız söyleşide yapay zeka sektörünün çok daha fazla veriye ihtiyaç duymasıyla pazarın patlamaya hazır olduğunu söyledi. Mercor başlangıçta yapay zeka odaklı bir işe alım şirketi olarak yola çıkmıştı. Ancak ekip, sektörün oyuncularını tanıdıkça büyük laboratuvarların veri kalitesinden memnun olmadığını fark etti. Sektör genellikle gerçek iş akışlarını taklit etmeleri için uzmanlar tutuyordu ama bu yöntem, faaliyet gösteren bir şirketin gerçek hayattaki karmaşasını yansıtamıyordu. Foody, yapay zeka devlerinin sonu gelmeyen iki ihtiyacı olduğunu hatırlatıyor: işlem gücü ve veri. Sektör ilkine devasa yatırımlar yaptığını açıkça duyururken veri toplamak da en az onun kadar önem taşıyor.

Konu kişisel verilerin gizliliğine ilişkin kaygılara geldiğinde Foody'nin yanıtı hazır. Bir şirket verilerini Mercor'a aktardığında, kişiyi tanımlamaya yarayan tüm bilgiler (PII) ayıklanıyor. Foody'ye göre kimlik bilgilerinin bu şekilde kaldırıldığı doğrulanabiliyor da. Görüştüğüm diğer veri toplama şirketi temsilcileri gibi o da teknolojinin, bütün bu bilgilerin satın alınmasından doğan gizlilik sorunlarını çözdüğünü düşünüyor.

Şaşırtıcı olmayan biçimde Micro1 CEO'su Ali Ansari de veri satın alma pazarının yakında yapay zekanın işlem gücü altyapısına yaklaşacak büyüklüğe ulaşacağı görüşünde. Ansari'ye göre bugün laboratuvarlar, şirketler ve robotik firmaları veriye yılda yaklaşık 40 ila 50 milyar dolar ödüyor. (Bu rakamı doğrulayamadım.) Şirketi 2022'de kuran Ansari, “Önümüzdeki iki ila dört yıl içinde bu rakam yılda bir trilyon doların üzerine çıkacak” diyor. Micro1 satın aldığı bilgileri büyük ölçüde kendi geliştirdiği yapay zeka modellerini iyileştirmek için kullanıyor, ancak büyük yapay zeka şirketlerine de satıyor.

“Talep o kadar yüksek ki artık neredeyse herkes veri alanına girmeye çalışıyor” diyor Ansari. “YC girişimlerine bakarsanız yaklaşık yarısının veri şirketi olduğunu görürsünüz.” (Aslında daha da fazlası: YC'nin en son programında kurulan 65 şirketten 40'ı veri girişimi olarak sınıflandırılıyor.)

Yeni veri arayışının Vahşi Batı'yı andıran yüzü, iflas eden Spirit Airlines örneğinde nadiren görülen bir açıklıkla gözler önüne serildi: Havayolu şirketi dijital varlıklarını satışa çıkarmıştı. Satışa sunulan veri yığını 80 bin e-posta hesabını, 500 milyon şirket içi mesajı, 20,6 milyon Microsoft SharePoint dosyasını ve bir milyon mesai çizelgesi kaydını içeriyordu. Google, 10 milyon dolarlık teklifiyle ihaleyi kazanmış gibi görünüyordu. Ancak Micro1 bunun üzerine 2,5 milyon dolar daha yüksek teklif verince kazananın kim olduğu tartışması başladı. Satış şu anda, insanların iş süreçlerinden doğan kayıtları satma uygulamasını baştan sona sorgulatan bir gerekçeyle askıya alınmış durumda: Kabin memurları sendikası, satışa çalışanların özel bilgilerinin de dahil edildiğini ileri sürdü.

Sendikanın itirazları bu altına hücumun karanlık yüzünü de ortaya koyuyor. Veri şirketlerinin neredeyse tamamı, kimliği belirlemeye yarayan hiçbir bilginin yapay zeka modellerine aktarılmadığını savunsa da eleştirmenler kişisel verilerin yine de sızabileceğinden endişe ediyor. Kabin memurları adına mahkemeye üçüncü taraf görüşü (amicus brief) sunan Electronic Privacy Information Center'ın baş hukuk müşaviri Mayu Tobin-Miyaji, “Anonimleştirmenin gizlilik sorunlarını tamamen ortadan kaldırabildiği net değil” diyor. “E-postalar ve Teams mesajları yapılandırılmamış veriler içeriyor; bunların içinden hassas bilgileri ayıklamak daha zor. Çalışanların doktor randevularından ya da ailevi meselelerinden söz ettiği mesajlar bulunabilir.”

Bu meseleyi kendisine dert edinen risk sermayesi yatırımcısı Gordon Ritter ise, “Veri toplamayla ilgili normları ve standartları henüz belirlemedik; süreç de gerektiği gibi yürütülmüyor” diyor. “Yapay zeka sektörü, standartları oluşturabilme hızımızın çok ötesinde ilerliyor ve bu kısmen bilinçli bir tercih.”

Veri toplama furyasının belki de en rahatsız edici yanı, çalışanları her zaman açık rızalarını almadan, belgeler, mesajlar ve e-postalar üzerinden yürüttükleri insani emeğin yerini almayı ya da bu emeği otomatikleştirmeyi hedefleyen bir girişime dahil etmesi. Mercor, sloganının “Yapay zeka ekonomisine güç vermek için insan zekasını organize etmek” olduğunu söylediğinde, bunun söylenmeyen tarafı şu: Etten kemikten insanların çalıştığı ekonomide yapılacak daha az iş kalacak. Kabin memurları sendikasının başkanının bir röportajda söylediği gibi: “Bunlar aslında yalnızca yapay zeka çağında, işlerin yerini alacak modelleri eğitmek ve çalışma ortamındaki başka faaliyetleri metalaştırmak amacıyla değer kazanmış veriler.”

Micro1'ın CEO'su Ansari'ye, şirketlerin iş akışı verilerini büyük yapay zeka firmalarına düzenli olarak satmasının bir gün olağan uygulama haline gelip gelmeyeceğini sorduğumda yanıtı olumlu oluyor. “Bence şirketlerin gelir kalemleri arasında reklamdan bile daha yaygın hale gelecek” diyor. Ben de yapay zekaya yönelik halihazırda ciddi bir tepki bulunduğunu ve insanların işte yaptıkları her şeyin dev bir yapay zeka modelinin ağzına atılması fikrinden hoşlanmayabileceğini söylüyorum.

“Bence bu haklı bir nokta” diyor Ansari. Ancak ona göre bu tür itirazların üstesinden gelinebilir. Çalışanların emeklerinin daha iyi yapay zeka modelleri ortaya çıkaracağını, bu modellerin de hayatlarını kolaylaştıracağını anlayacaklarını düşünüyor. “İşin olumlu tarafını, yapay zekanın sağlayabileceği bolluğu düşünmek gerek.” (Yapay zekanın gelecekte yaratacağı varsayılan bolluğun, türlü tavizleri haklı göstermek için son derece kullanışlı bir gerekçe olduğunu fark ettim.)

Gelen kutuma düşen davetsiz tekliflerden birinin peşine de düştüm. Mesajı gönderen kadının e-posta adresi gorexen.com alan adını taşıyordu. Bu arada “gorexen”, iki Pokémon yaratığının birleşiminden oluşan ve “ince, boru biçimindeki ağzıyla avlarının vücut sıvılarını emen” bir yaratıkmış. Kadın, beni iki yıllık Tenkara adlı şirketle bir görüşmeye yönlendirdi. (Şirketin adı, Japonya'ya özgü bir tür sinekle balık avlama yöntemiyle ilişkili görünüyor.) Kendimi San Francisco'daki bir ofiste oturan, genç bir girişimciyi andıran “ticarileştirme sorumlusu” Jonah Stillman'la konuşurken buldum.

Arka arkaya sorular sormaya başladım. Tenkara'nın veri arayışının amacı, imalat şirketlerinin ofis işlerini yürütecek yapay zeka modelinin kalitesini artırmak gibi görünüyor. (WIRED'ın arşivlerinin buna nasıl yardımcı olacağı ise meçhul.) Stillman, işinin önemli bir bölümünün bu tür görüşmeler yaparak veri toplamak olduğunu doğruladı. Görüşmenin düzeninin bana Glengarry Glen Ross havası verdiğini söyledim ama bu göndermeyi bilmiyordu.

Elbette WIRED'ın editoryal süreçlerine ilişkin belgeleri bir yapay zeka şirketine satmaya yetkim yok. Jonah'a ve şirketine bu belgeleri teklif ederek işimi de riske atmadım. Üstelik patronlarımın böyle bir satış yapmasından da pek hoşnut olmazdım.

Bu yazı ile olarak WIRED tarafından yayınlanmış ve Mustafa Orhun Çetin tarafından İngilizceden çevrilmiştir.