Ultra Yararlılar Ve Ömrü Sessizce Kısaltanlar

Fonksiyonel tıp bakış açısından besinler sadece yakıt değil. Hormonları yöneten, inflamasyonu şekillendiren, mikrobiyotayı dönüştüren ve gen ekspresyonlarını etkileyen biyolojik kodlar. Bu bilgiyi Fonksiyonel Tıp Diyestisyeni Yeşim Özcan’dan aldık. 

Her öğün sonrası bedenimizde birtakım metabolik olayların gerçekleştiğini anlatan Özcan, mitokondrilerin enerji üretimini yeniden düzenlediğini, bağırsak bakterilerinin metabolik mesajlar gönderdiğini, insülin, leptin ve kortizol gibi hormonların yeni kararlar aldığını ve bağışıklık sisteminin ya sakinleştiğini ya da alarm verdiğini söylüyor. Yani beslenmenin biyolojik yaşımızı yeniden şekillendirebildiğini belirtiyor.

‘Superfood’ kelimesinin popüler kültürde fazla romantize edildiğini ancak bazı besinlerin gerçekten yüksek biyolojik etkileri olduğunu vurgulayan Özcan, “Fonksiyonel tıp yaklaşımında tek bir mucize besin yok, önemli olan biyolojik yararlılık” diyor.

Longevity’i destekleyen güçlü gıdalar arasında fermente besinlerin, polifenol zengini gıdaların, turpgillerin, omega-3 kaynaklarının, lif ve prebiyotiklerin bulunduğunu söyleyen Özcan, ev yoğurdu, lahana turşusu, kimchi ve fermente sebzelerin mikrobiyal çeşitliliği desteklediğini anlatıyor. Daha güçlü bir mikrobiyotanın, daha dengeli bağışıklık, daha iyi nörotransmitter (duygu durumundan sorumlu hormonlar) üretimi ve daha düşük inflamasyon anlamına geldiğini belirtiyor.

Yaban mersini, nar, mor üzüm, yeşil çay, kakao ve zeytinyağı gibi gıdaların içindeki polifenollerin oksidatif stresin hücresel etkilerini azaltabildiğini belirten Özcan, bu bileşiklerin aynı zamanda uzun yaşam proteinleri olan sirtuinleri ve AMPK gibi longevity mekanizmalarını etkileyebildiğini söylüyor. Brokoli, roka, Brüksel lahanası, lahana ve karnabaharın sulforafan gibi güçlü fitokimyasallar içerdiğine değiniyor. Sulforafanın detoksifikasyon yollarını aktive ederek hücresel savunma sistemlerini ve hormonal dengeyi desteklediğini ifade ediyor. Ona göre; soğuk su balıkları, sardalya, hamsi, uskumru ve kaliteli omega-3 kaynakları inflamasyonu modüle ediyor. Hücre zarının akışkanlığını artırıp, beyin sağlığına destek veriyor.

Yer elması, pırasa, sarımsak, soğan, enginar ve dirençli nişasta kaynaklarının (soğuk patates, yeşil muz) bağırsak bakterileri için yakıt görevi gördüğünü anlatan Özcan, “Aslında insan yalnızca kendini değil, içindeki trilyonlarca mikroorganizmayı da besliyor. Ve bu prebiyotiklerden zengin beslenme aynı zamanda bize yaşamsal destek sağlıyor” diyor.

Longevity’nin yalnızca ne yediğimizle değil ne yemediğimizle de ilgili olduğunu söyleyen Özcan, “Sağlık bazen eklemekten çok çıkarmaktır. Gereksiz yükleri azaltmak ve inflamasyonu artıran alışkanlıkları fark etmek gerekiyor” diyor. Ömrü sessizce kısaltan gıdalar olduğunu da hatırlatan Özcan, bunların ultra işlenmiş gıdalar, yüksek şekerli besinler, okside ve trans yağlar olduğunu söylüyor.

Endüstriyel raf ömrü uzun ürünlerin bağırsak geçirgenliğini bozabildiğini, inflamasyonu artırıp metabolik esnekliği azaltabildiğine dikkat çekiyor. “Şeker, sadece şekerli besinlerde yok. Emülgatörler, yapay tatlandırıcılar, rafine yağlar ve gıda katkı maddeleri de yüksek şeker içeriyor” diyor. Aşırı glukoz yükünün proteinlerin glikasyonuna yol açtığını, bu sürecin kolajen yapısını bozabildiğini ve damar yaşlanmasını hızlandırıp mitokondriyal stresi artırabildiğini anlatıyor. Tekrar ısıtılmış yağlar ve düşük kaliteli endüstriyel yağlar hücresel membran yapısını bozuyor. Hücre zarı sağlığının aslında longevity’nin temel taşlarından biri olduğunu ifade ediyor.

Özcan’a göre, fonksiyonel tıpta mesele yalnızca kilo değil. Sürekli yüksek enerji alımı, mTOR aktivitesini aşırı artırarak hücresel ‘tamir modundan’ büyüme moduna geçişi sürekli hale getirebiliyor. Bu, uzun vadede yaşlanma süreçlerini hızlandırabiliyor. 

Sağlıklı bir bedenin yalnızca zayıf beden olmadığını da vurguluyor: “Gerçek sağlık; enerji üretiminde esneklik gösterebilen, inflamasyonu kontrol edebilen, stres sonrası toparlanabilen bir organizmadır.” Belki de longevity’nin en güçlü cümlesi şu: Yediklerimiz sadece bedenimizi değil, gelecekte nasıl yaş alacağımızı da inşa ediyor.