Toprağa Dokunmadan Başlayan Hayat

İnsanlığın tarımla kurduğu ilişki binlerce yıldır aynı temelin etrafında şekilleniyor: Tohumu toprakla buluşturmak. Yöntemler ise sürekli değişti. İnsan eli, hayvan gücü, saban, traktör ve otomatik makineler geldi. Ardından da drone’lar.

Tohumu gökyüzünden bırakma fikri, bir asır öncesine uzanıyor. 1921’de ABD Ordusu pilotu John A. Macready, Ohio’da katalpa ağaçlarını istila ederek, zarar veren tırtılları ilaçla yok etmek için modifiye edilmiş bir Curtis JN-6 uçağı kullandı. Bu başarılı girişimin ardından hareket, 1930’larda ormanlara taşındı. Özellikle II. Dünya Savaşı sonrasında boşa çıkan pilotlar ve savaş uçaklarının ziraat sektörüne yönlendirilmesiyle ormanlara tohum bombardımanı başladı. Dünyanın ilk büyük ölçekli ve başarılı kitlesel ağaçlandırma projesi Oregon’da gerçekleşti. 1933-1951 arasında yaşanan Tillamook Yangınları nedeniyle 355 bin dönümlük asırlık orman arazisi kül oldu. 1950-1972 yıllarında havadan Douglas köknarı ve Port Orford sediri tohumları bırakıldı. Devasa kül yığını gür bir ormana dönüştü. 

Ancak ortada çok yüksekten hızla bırakılan tohumların rüzgarla savrulması, verimsiz alanlara düşmesi, ormanlara düşenlerin ise kuşlara ve kemirgenlere yem olması, tonlarca yakıt tüketimi gibi gerçekler de vardı. İşte tam bu noktada teknoloji, doğanın yardımına koştu. 2015’te başlayan drone ile tohumlama teknolojisi, iklim krizine karşı güçlü bir silah oldu. LiDAR ile santimetrik topografya analizi yapan, yapay zeka destekli otonom sürü dronelar’ı, biyolojik tohumları toprağa birer füze gibi fırlatıyor.

Türkiye’de ise bu ekosistemde yer alan iki yerli oyuncu, iki temel probleme yanıtlar üretiyor. Tarımsal verimliliği gökyüzünden çözmeye odaklanan Baibars, geliştirdiği otonom zirai sistemlerle su dolu tarlaları kurutmadan ve toprağı ezmeden üzerinden geçerek ekim yapıyor. Drone’lardan biri 70 litrelik tanka sahip ve 50 kilograma kadar katı granül taşıyabiliyor. Sekiz dakika havada kalabiliyor. Tohum veya granüller, alana 8-12 metre genişliğinde dağıtılıyor. Sıradan bir GPS’in metrelerce sapabildiği alanlarda RTK (Real-Time Kinematic) teknolojisi devreye giriyor. Drone; arazi yükseldikçe yükselip, alçaldıkça alçalarak santimetre hassasiyetinde tohum ve gübre serpiyor.

Bu farkın görüldüğü alanlardan biri çeltik tarlaları. Türkiye’deki çeltik tarlaları, yetiştirme döneminde su altında tutuluyor ve bitkinin gelişiminin belirli dönemlerinde su yüksekliği 15 santimetreye çıkabiliyor. Bu da ağır tarım makineleri için maliyet anlamına geliyor. Traktörler çamura saplanabiliyor, toprağın yapısını bozabiliyor ve kök gelişimi ile su dengesi değişerek verimi düşürebiliyor. Şirket, bu yıl Mersin’deki Berdan Çayı çevresindeki çeltik havzasında yer alan su dolu tarlalara havadan tohum bıraktı. Sahadan elde edilen veriler, traktörün çamurda yarattığı tahribatı engellemenin yüzde 7 verim artışı sağladığını gösteriyor. Drone’lar her uçuşun rotasını, yüksekliğini, hızını ve malzeme miktarını da kaydediyor. Böylece hangi koordinata ne kadar tohum atıldığı dijital olarak izlenebiliyor. Veriler analiz edilerek bir sonraki operasyonda hangi alanlara ne uygulandığı görülebiliyor ve verim düşerse karşılaştırma yapılabiliyor.

Diğer tarafta ise odağını ekosisteme kıran ecording var. Şirket, yangın geçirmiş veya erozyona uğramış arazilerde devreye giriyor. Ancak gökten atılan şey sadece bir tohum değil. Yıkıcı rüzgarlardan ve kemirgenlerden korunması için kil, humus ve hayati minerallerle zırhlandırılmış, adeta birer biyo-mühimmat.

ecording’in kurucusu Mert Karslıoğlu, “İnsansız hava araçlarıyla yapmaya çalıştığımız iş, doğayı daha yüksek bir frekansta taklit etmek” diyor. Yapay zeka ve Re-Sense makine öğrenimi algoritmaları tam da burada devreye giriyor. Drone sahanın üzerinden geçerken toprağın biyolojik geçmişini, su tutma kapasitesini ve bitki örtüsü haritasını çıkarıyor. Sonra hangi türün kullanılacağı, metrekare başına ne kadar tohum bırakılacağı ve uçuşların nerede gerçekleştirileceği belirleniyor. “Ekimle iş bitmiyor” diyen Karslıoğlu, tohumlama sonrasında üç yıllık bir izleme süreci başlattıklarını belirtiyor. ecoDrone ile yüksek çözünürlüklü görüntüler toplanıyor, Re-Sense ile fidan sayıları ve bitki yoğunluğu haritaları çıkarılıyor.

ecording verileri, şirketin 31 milyondan fazla tohum bıraktığını ve 3.8 milyon metrekareden fazla alanı restorasyona aldığını gösteriyor. İlk havadan tohumlama çalışmalarında Artvin ve Toros Dağları’nda kızılçam, karaçam ve Toros sediri gibi türlerin ekimini gerçekleştirdi. Yangın sonrası ve erozyon alanlarında ise Muğla ve Köyceğiz’de restorasyon yapıyor. Karslıoğlu, kızılçam üzerinden verdiği örnekle süreci anlatıyor: “İki metrekarelik bir alana 16 tohum bırakılıyor. İlk yıl sonunda 14’ü çimlenebiliyor. İkinci yıl güneş, kuraklık ve diğer çevresel etkiler nedeniyle sayı sekize düşüyor. 30-40 yılın ardından tohumlardan yalnızca birinin yaklaşık 15 metre boyunda olgun bir ağaca dönüşmesi hedefleniyor.” “Bir insanın ömrü yetmez bunu görmeye” diyor Karslıoğlu. Bu ifade, drone’larla orman arasındaki zaman farkını anlatıyor. Bir nevi gelecek nesillere bırakılan miras.