Müzik Listelerine İnsan Emeği Şartı

Avustralya Kayıt Endüstrisi Birliği ARIA, tamamen yapay zeka tarafından üretilen kayıtların ülkenin resmi müzik listelerine kabul edilmeyeceğini açıkladı. İnsan tarafından yönetilen, ancak üretimin belirli aşamalarında yapay zekadan yararlanan çalışmalar listelerde yer almaya devam edebilecek.

25 Ağustos’ta duyurulan kural, 28 Ağustos’ta yayımlanacak ve 31 Ağustos tarihini taşıyacak listelerden itibaren uygulanacak. ARIA gerektiğinde bir kaydı geriye dönük olarak listeden çıkarabilecek, sıralamaları yeniden hesaplayabilecek, satış sertifikalarını iptal edebilecek ve bir numara ödüllerinin geri verilmesini isteyebilecek. Uygun görülmeyen kayıtlar ARIA Ödülleri’ne de aday olamayacak.

Bu haliyle karar, bir yayın yasağı getirmiyor. Tamamen yapay zeka üretimi bir şarkı Spotify’da dinlenmeye, radyoda çalınmaya ve gelir elde etmeye devam edebilir. Fakat satış ve dinlenme rakamları ARIA listelerinde resmi başarı olarak kaydedilmeyecek. Böylece bir şarkının ne kadar dinlendiği kadar nasıl üretildiği de listeye girebilmenin koşullarından biri haline geliyor.

Bir Madonna yorumu kuralları değiştirdi

Yeni düzenlemenin öncesinde Avustralyalı yapımcı Josh Fawaz’ın Madonna’nın ‘Like a Prayer’ şarkısı için hazırladığı yorum bulunuyor. Parça, ülkenin radyo çalınma listesinde dört hafta birinci sırada kaldı ve ARIA’nın Avustralyalı sanatçılar listesinde ikinci sıraya kadar yükseldi.

Şarkı Spotify’a ilk yüklendiğinde vokali kimin seslendirdiği belirtilmiyordu. Kaydın gerçek bir şarkıcıya aitmiş gibi sunulduğu yönündeki eleştirilerin ardından künyeye yapay zeka üretimi vokal ve davul bilgileri eklendi. Fawaz ise ABC’ye verdiği açıklamada yapay zekayı bir araç olarak kullandığını, düzenleme ve prodüksiyon kararlarını kendisinin verdiğini söyledi.

ARIA, ‘Like a Prayer’ yorumu hakkında henüz ayrı bir uygunluk kararı yayımlamadı. Kurumun bir sözcüsü ABC’ye, yapay zeka üretimi ana vokal ve temel enstrümanların yeni ölçütler altında kaydı büyük olasılıkla liste dışı bırakacağını belirtti.

Bu örnek, yapay zekanın müzikte bir araç olarak kullanılmasıyla müzikal icranın modele bırakılması arasındaki sınırı gündeme getirdi. Bir yapımcının düzenleme, miksaj ve prodüksiyon kararlarını vermesi, ana vokal ile enstrümanların yapay zeka üretimi olduğu bir kaydı insan eseri saymaya yetecek mi? ARIA’nın cevabı, ana yaratıcı unsurların insan tarafından üretilmediği kayıtların resmi listelerde yer almaması yönünde oldu.

Benzer tartışma Türkiye’de de sürüyor

İnsan katkısının nerede başlayıp nerede bittiğine ilişkin tartışmanın güncel örneklerinden biri Türkiye’de, Fenerbahçe taraftarları arasında yaşanıyor. Bağımsız dijital proje Zas Music’in 8 Mart’ta yayımladığı ‘Daima Fenerbahçe’ adlı parçanın sözleri ve düzenlemesi kanalın üreticilerine, vokali ve enstrümanları ise yapay zekaya ait.

Fenerbahçe Spor Kulübü tarafından hazırlanmış resmi bir marş olmayan şarkının taraftar hesaplarında dolaşıma girmesi, tribün müziğinin üretim biçimi üzerine farklı görüşler doğurdu. Bazı dinleyiciler için parçanın taraftarda karşılık bulması ve birlikte söylenebilmesi yeterli. Buna karşı çıkanlar ise tribün şarkılarını gerçek sesler, kolektif üretim ve zaman içinde oluşan ortak hafızayla değerlendiriyor. Tartışma, yapay zeka üretimi bir vokalin taraftarın sesine dönüşüp dönüşemeyeceği etrafında ilerliyor.

‘Daima Fenerbahçe’ Avustralya’da yayımlanmış olsaydı kaydın liste uygunluğu, şarkı sözlerinin kim tarafından yazıldığından çok ana vokal ve temel enstrümanların nasıl üretildiğine göre değerlendirilecekti. İnsan tarafından yazılan sözler tek başına yeterli olmayabilir, kaydın ana müzikal unsurlarının yapay zekaya ait olması parçayı resmi sıralamanın dışında bırakabilirdi.

Neler değişti?

26 Mayıs’ta WIRED Türkiye’de yayınlanan ‘Dijital Ozan’ yazısında, Türkiye’de yapay zeka müziğinin öncü isimlerinden Volkan Samet Altuntaş’ın işleri üzerinden üretimin nasıl gerçekleştiğini incelemiştik. Zaruret Records ve Nikbinler gibi projeleri bulunan Altuntaş, kullandığı araçları, model sürümlerini ve üretim sürecindeki insan müdahalesini açıkça paylaşmayı tercih ediyordu.

O tarihte şeffaflık büyük ölçüde üreticinin kendi yayıncılık anlayışına bırakılmıştı. Aradan geçen aylarda benzer uygulamalar platformların, meslek birliklerinin ve liste kuruluşlarının kurallarına girmeye başladı.

Yapay zeka müziği platformlardan kaybolmuyor. Her gün on binlerce yeni kayıtla büyümeyi sürdürüyor. Değişen, bu kayıtların insan üretimi müzikle aynı başarı kategorisinde değerlendirilmesi. Bir şarkının künyesinde artık sanatçı, besteci ve yapımcı adlarının yanında üretimin ne kadarının insana ait olduğunu gösteren bir açıklama da aranıyor.