Meta’nın Veri Merkezlerinde Robotları İşe Koyma Çabalarının İç Yüzü

Projeler hakkında bilgi sahibi olan birkaç mevcut ve eski çalışana göre, Meta, kabloları takabilen, sunucuları sıfırlayabilen ve veri merkezleri içinde diğer görevleri yerine getirebilen robotları test ediyor. Daha önce haber yapılmamış olan bu devam eden çalışma, Meta'nın hızla genişleyen veri merkezi ağını daha az insan gücüyle işletmesine olanak tanıyarak, yapay zeka altyapısı harcamaları hızla artarken işgücü maliyetlerini kontrol altında tutmasını sağlayabilir.

Aynı çalışanlara göre, Meta, Watney Robotics, Kinova ve ABB dahil olmak üzere çeşitli tedarikçilerden temin ettiği robotları ve ilgili donanımları kullanıyor. Bu çalışanlar, medyaya açıklama yapma yetkisi olmadığı için isimsiz kalmak istediler. Kinova ve ABB yorum yapmaktan kaçındı. Watney ise yorum taleplerine yanıt vermedi.

Bir deneyde Meta, Kinova Gen3 robot kolunun sunucularda güç döngüsü işlemi yapmak veya elektriği kesmek için kullanılıp kullanılamayacağını değerlendiriyor. Şirket ayrıca ağ kablolarını değiştirmek üzere farklı bir robotu da test ediyor. Bir Meta veri merkezi çalışanı, bu girişimin başarılı olması halinde robotun bazı çalışanların iş yükünün yüzde 80’ine kadarını üstlenebileceğini tahmin ediyor. “Bir süreliğine fiziksel işleri yapanların işlerinin güvende olduğunu düşünmüştük, ama artık öyle değil,” diyor çalışan. “Maalesef bu durum hepimizi bekliyor.”

Bazı tesislerde Meta, nispeten basit başka bir robotu sessizce kullanıma soktu. Bu robot, bir parmağa —ya da belki sivri uçlu bir çubuğa— benziyor ve bir kişi uzaktan talimat verdiğinde Mac Mini veya başka bir cihazın güç düğmesine basarak cihazı yeniden başlatabiliyor.

Meta, bu haberde bahsedilen testler hakkında yorum yapmaktan kaçındı. Şirket sözcüsü Francis Brennan yaptığı açıklamada, Meta’nın veri merkezlerini kurmak ve işletmek için çalışanların eğitimi ve işe alımına büyük yatırımlar yaptığını belirtti. “Amerika, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana en büyük altyapı patlamasının ortasında ve bu pozisyonları dolduracak vasıflı işçi konusunda ciddi bir eksiklik var; daha az değil, daha fazla işçiye ihtiyacımız var,” dedi.

Ancak geçen yıl düzenlenen bir konferansta, Meta’nın robotik bölümünden kıdemli yönetici Eric Xu, şirketin ‘uzun vadeli hedeflerinin’ veri merkezlerine robotlar yerleştirmek olduğunu belirterek, bunların olaylara müdahaleyi hızlandırabileceğini, ortamı izleyebileceğini ve önleyici bakım işlemlerini yürütebileceğini savundu. “Daha fazla işbirliği ve araştırmaya ihtiyaç duyulacağına inanıyoruz, ancak bir yerden başlamamız gerekiyor; aksi takdirde bunu başarma şansımız olmaz,” dedi.

Yakın zamana kadar robotlar, veri merkezlerinde yapılan hassas işler için büyük ölçüde uygun değildi. Bu robotlar pahalıydı ve sektördeki ilk denemelerde, basit görevleri yerine getirmeye çalışırken bazen sunucuları ezmişlerdi; bunu, deneyler hakkında bilgi sahibi bir kişi aktarıyor. Ancak donanımlar daha ucuz hale geldi ve robotları çalıştıran yapay zeka modelleri artık birkaç yıl öncesine kıyasla çok daha yetenekli. Şu anda birçok girişim, sunucuları monte edebilen, parçaları değiştirebilen ve kabloları yenileyebilen ticari robotlar geliştirmek için çalışıyor.

Robotlar, özellikle veri merkezlerinin bol olduğu ancak nitelikli işgücünün kıt olduğu az nüfuslu bölgelerde, insan işgücüne kıyasla daha düşük maliyetle daha tutarlı bir verim sunabilir. Taraftarlar ayrıca işçi yanlısı bir mesajın arkasında birleşiyor: Yapay zeka ajanlarının bilgi çalışanları için vaat ettiği gibi, robotların veri merkezi teknisyenlerinin en tekrarlayıcı ve tehlikeli görevlerini üstlenebileceğini ve böylece onların daha karmaşık zorluklara odaklanmalarına olanak tanıyacağını savunuyorlar. Uzun vadede, işçileri devre dışı bırakmak, veri merkezlerini su altında, uzayda veya yaşayan, nefes alan türler için potansiyel olarak elverişsiz diğer ortamlarda işletmeyi daha uygulanabilir hale getirebilir.

“Giderek daha fazla müşterimiz bize ‘veri merkezlerimizi insansı [robotlar] kullanarak işletmek istiyoruz’ diyor; çünkü bu robotlar daha yüksek sıcaklıklarda, karanlıkta ve benzeri koşullarda çalışabiliyor,” diyor yonga üreticisi Analog Devices’ta ‘fiziksel zeka’ olarak adlandırılan alanı yöneten Paul Golding.

Robotların giderek yaygınlaşan kullanımı, veri merkezlerine karşı güçlü bir ülke çapında hareket yürüten aktivistlerin pek ilgisini çekmemiştir. Teknoloji şirketleri, kendilerine vergi indirimleri sağlanmasını meşrulaştırmak için sıklıkla insanlara sağlanan iş imkânlarını bu gelişmelerin bir artısı olarak öne sürerler. Iowa eyaletinin Altoona kentinde Meta, şu anda en büyük veri merkezi kampüsünü işletiyor ve burada yüzlerce kişi çalışıyor. Şirket, tesisi 2014 yılında açtı ve yılda on milyonlarca dolar tasarruf etmesini sağlayan emlak vergisi muafiyetinden yararlanma süresi birkaç yıl daha devam edecek; şehir yönetimi ise Meta’nın sağladığı istihdam sayesinde itibarının artmasını, bu muafiyet karşılığında kabul edilebilir bir ödün olarak değerlendiriyor.

Altoona’da Meta çalışanlarının grup sohbetleri moral bozucu bir havaya büründü; tartışmalara aşina bir kişi, “robotlar yüzünden birkaç yıl içinde hepimizin işsiz kalacağımızı söylüyorlar” diyor. Robotların benimsenmesi beklenenden daha yavaş gerçekleşse bile, bazıları mevcut işlerin kalitesinin düşüş eğiliminde olduğundan endişe duyuyor. Çalışanlardan ikisi, Meta’nın yapay zeka yazılımı ve diğer teknolojiler geliştirdiğini ve bunların, şirketin daha az vasıflı — dolayısıyla daha düşük ücretli — çalışanları işe almasına ve bazı görevleri, şirket için mali açıdan daha avantajlı olan Colorado eyaletinin Denver gibi bölgelerde merkezileştirmesine olanak sağlayacağına inandıklarını belirtiyor.

“Artık bağımsız düşünebilen, yaratıcı çözümler üretebilen ya da karmaşık sorunları giderebilen insanları istemiyorlar,” diyor bir Meta veri merkezi çalışanı. “İstedikleri şey ‘akıllı eller’, yani yapay zeka talimatlarını takip edebilecek ve hiçbir şeyi mahvetmeyecek kadar yetenekli insanlar.”

Meta, vasıflı işgücü ihtiyacının hâlâ yüksek olduğunu savunuyor. Bu yıl şirket, her türlü geçmişe sahip binlerce kişiyi elektrik, mekanik ve tesisat işleri konusunda yıllık olarak ücretsiz olarak eğitmek üzere uzun vadeli bir program başlattı. Meta, eğitimi tamamlayanlara Louisiana, Ohio, Indiana ve Teksas gibi eyaletlerde istihdam garantisi bile veriyor. Ayrıca, çıraklık programlarını finanse etmek için inşaat sektöründeki sendikalarla ortaklık kurdu.

Ancak yerel yönetimler veri merkezi vergi indirimlerini yeniden gözden geçirip sektöre yeni kurallar getirmeyi değerlendirirken, robotların en azından bazı işlerin yerini alması ihtimali daha büyük bir endişe kaynağı haline gelebilir. Altoona Belediye Başkanı Dean O'Connor, WIRED’e verdiği demeçte, Meta’nın veri merkezinde robotların işleri elinden alması konusunu pek düşünmediğini belirtse de, otomasyonu kaçınılmaz bir gelişme olarak nitelendiriyor. “Bu durum ortaya çıktıkça bununla başa çıkacağız,” diyor.

Ağırlık Kabloları

2023 tarihli bir YouTube videosunda, Meta, veri merkezleri içindeki ağır sunucu raflarını taşımak için otonom bir çekici robot kullandığını ve ayrıca envanter takibi amacıyla şirket içinde geliştirilen tekerlekli, barkod okuma özelliğine sahip bir robot kullandığını duyurdu. Ertesi yıl, Microsoft ve Google, veri merkezi operasyonları için robotlara yaptıkları ayrı yatırımları açıkladı; Amazon ise geçen yıl tesislerinde parçaların geri dönüşümüne yardımcı olmak amacıyla robotların kullanılması konusunu gündeme getirdi.

Şirketin araştırma hızlandırıcısının genel müdürlerinden Ashley Llorens, WIRED’e verdiği demeçte, “arızalı bir sunucu rafını değiştirmek” gibi “ekonomik açıdan değerli görevler” için robotik teknolojisini kullanmanın “kesinlikle Microsoft’ta üzerinde çalıştığımız bir konu” olduğunu söyledi.

Projelere yakın kaynaklara göre, Meta’nın çekici ve envanter robotları şu anda Iowa ve Virginia dahil olmak üzere şirketin çeşitli veri merkezlerinde faaliyette. Kaynaklar, robotların genel olarak iyi çalıştığını, ancak bazı sınırlamalar olduğunu belirtiyor.

Envanter botu artık arıza denetimleri için de kullanılıyor; ancak kamerası yalnızca gri tonlamayı algıladığı için ekipmanlardaki yeşil ve kırmızı gösterge ışıklarını ayırt edemiyor; bu da bazı arızaları değerlendirmek için hâlâ insan denetimlerinin gerekli olduğu anlamına geliyor. Cihaz ayrıca köşelerde zorlanıyor ve tekerleklerinin yoluna sık sık çıkan kabloların üzerinden geçmekte zorlanıyor. Robotların sayısı çok fazla olmadığı için binalar arasında taşınmaları gerekiyor; bu da, uzaktan kumanda ile robotu yönlendiren ve kapıları açan bir kişinin bulunmasını gerektiriyor.

İki kaynak da envanter botunun çok yavaş olduğunu belirtiyor. Bunlardan biri, Meta’nın daha önce daha hızlı bir alternatif olarak insansız hava araçlarını kullanmayı değerlendirdiğini, ancak sonuçta bu fikri uygulamaya koymadığını söylüyor.

Test Ortamının İçinde

Meta, yeni teknolojilerin prototiplerini genellikle Altoona veri merkezi kampüsünde geliştiriyor. O’Connor, “Altoona’da yaptıkları çalışmaları diğer tesislerine taşıyıp orada uygulamaya koyuyorlar,” diyor.

Şirketin bu alandaki çalışmalarına aşina olan kaynaklardan birine göre, Meta geçen Haziran ayından bu yana Altoona’daki binalarından birinde bazı kablolama işleri için çift kollu Watney robotlarından ikisini deniyor. Robotlar insanlar tarafından denetleniyor ve henüz insanlar kadar hızlı çalışamıyorlar, ancak gelecek vaat ediyorlar.

Watney, 2023 yılında faaliyete geçtikten sonra, işyerleri içindeki temizlik işlerini de üstlenebileceğini iddia ettiği bir çamaşır katlama robotunun demosunu yayınladı. Web sitesinin arşivlenmiş kopyalarına göre, San Francisco merkezli bu girişim, geçen yılın başlarında sessizce veri merkezi robotları alanına yöneldi.

Meta, Ohio eyaletinin New Albany kentinde, şirketin Prometheus adıyla bilinen en yeni veri merkezi kampüsünde ilave robotları test ediyor. Otomasyon devi ABB tarafından üretilen, “makaslı kaldırma sistemine sahip bir yükseltici ve üstünde altı eksenli bir kol bulunan” dört tekerlekli robotlar, burada parçaları yeniden yerleştirme işinde kullanılıyor ve ürün hakkında bilgi sahibi bir kaynağa göre, zamanla insan gözetiminin giderek azalmasıyla birlikte başka görevleri de üstlenebilirler.

Ancak robotların insanlara üstün geleceği fikri kesin değildir. “Çok sayıda pilot uygulama ve demo yapıldı, ancak kanıtlanabilir, işleyen bir çözüm henüz yok,” diyor, veri merkezlerinde arızalı parçaları değiştirmek ve kabloları sıfırlamak için prototipler geliştiren Exclaim Robotics’in CEO’su Helen Oleynikova.

Konuya yakın kaynaklara göre, Meta’nın veri merkezlerinde bazı çalışanlar, robotların pillerini şarj etmek için ihtiyaç duydukları kesinti süresinden şikayetçi olmuşlardır. Meta, ayrıca şirket içinde, robotların Nvidia GB300 süper bilgisayarını çalıştırmak için gereken yoğun kablolama işi gibi belirli görevler için donanımlı olmadıklarını da kabul etti. Eski bir Meta çalışanı, “Her şeyin beş dakikada onarılabilmesi için tasarımlar her zaman insan eline göre yapılmıştır,” diyor. “Her şeyi yeniden tasarlamak zaman alacak.” Ancak robotlar hazır hale gelmeye başlıyor.

Will Knight bu habere katkıda bulundu.

Bu makale ilk olarak WIRED sitesinde yayınlanmış ve Samet Kelebek tarafından İngilizceden çevrilmiştir.