Kazakistan'da 1400 Yıllık Göktürk Yerleşimi Keşfedildi: Kuruluş Yıllarına Işık Tutuyor

Kazakistan'ın doğusundaki Zaysan Havzası'nda çalışan arkeologlar, 6. ve 7. yüzyıllara tarihlenen Kalzhyr adlı bir yerleşimin kalıntılarını ortaya çıkardı.

Arkeolojik buluntular ve radyokarbon tarihleme sonuçları, yerleşimin Birinci Göktürk Kağanlığı döneminde kullanıldığını gösteriyor. İlk bulgular, inşaat faaliyetlerinin kağanlığın kuruluş yıllarında başlamış olabileceğine işaret ediyor.

Kazılarda savunma duvarlarının yanı sıra yapı kalıntıları, seramik kaplar, süs eşyaları ve kömürleşmiş gıda maddeleri bulundu.

Yerleşim büyük bir yangın geçirmiş

Arkeologlar, yerleşimin güney kesimindeki kazılarda ana savunma yapılarının kalıntılarını ortaya çıkardı. Araştırmacılara göre surların önemli bir bölümü büyük bir yangında tahrip olmuş. Ancak yangının nedeni ve yerleşimin bu olayın ardından tamamen terk edilip edilmediği henüz bilinmiyor.

Kazılarda sıkıştırılmış toprak zeminler, kamış ve kilden yapılmış yapıların parçaları ve üzerinde süsleme izleri bulunan sıva kalıntıları da keşfedildi. Sıvalardaki dekoratif desenler, burada yaşayan insanların yalnızca işlevselliğe değil, yapıların görünümüne de önem verdiğini düşündürüyor.

Arkeologlar, bütün bu bulguların Kalzhyr'ın geçici bir konaklama alanından ziyade kalıcı yapıların bulunduğu bir yerleşim olduğunu gösterdiğini belirtiyor. Ayrıca kömürleşmiş buğday taneleri, baklagiller ve seramik kaplar bulundu. Bunlar, yerleşimde gıda depolama ve hazırlama faaliyetlerinin yürütüldüğüne işaret ediyor.

Ancak araştırmacılar, burada yaşayanların tarım yapıp yapmadığını veya tarımsal ürünleri ticaret yoluyla mı elde ettiğini henüz belirleyemedi.

Göktürklerin yaşamına ışık tutabilir

Keşif, erken dönem Türk tarihinin genellikle hükümdarlar, savaşlar ve atlı ordular üzerinden anlatılan hikâyesine farklı bir boyut kazandırabilir. Birinci Göktürk Kağanlığı, 552 yılında Bumin Kağan'ın Juan-juan (Rouran) egemenliğine son vermesiyle kuruldu.

Bumin Kağan'ın halefleri ve kardeşi İstemi Yabgu döneminde Göktürklerin nüfuzu batıya doğru genişledi. Çin, İran ve Bizans İmparatorluğu ile ticaret ağları da kuruldu.

Göktürklerin askeri gücü büyük ölçüde hayvancılıkla uğraşan göçebe topluluklara dayanmasına rağmen, egemenlikleri altındaki topraklarda yerleşik topluluklar, tarımla uğraşanlar ve ticaret merkezleri de vardı. Kalzhyr'daki buluntular, bu farklı yaşam biçimlerinin nasıl bir arada var olduğunu gösterebilir.

Yerleşimin büyüklüğü, savunma yapıları ve gıda depolama faaliyetlerine ilişkin kanıtlar, burada örgütlü ve kalıcı bir topluluğun yaşadığını düşündürüyor. Bununla birlikte arkeologlar, Kalzhyr'ın askerî bir karakol, idari merkez veya başka bir işleve sahip yerleşim olup olmadığını henüz bilmiyor.

Gizemli kuş figürü ne amaçla kullanılıyordu?

Kazıların en dikkat çekici buluntularından biri ise küçük bir seramik kuş figürü oldu. Figürün içinde, nesne sallandığında ses çıkaran bir parça var. Kuşlar, erken dönem Türk topluluklarının inançlarında ve sanat geleneklerinde önemli bir yere sahipti. Ancak Kalzhyr'da bulunan seramik figürün işlevi henüz bilinmiyor.

Araştırmacılar, figürün dinsel törenlerde kullanılmış olabileceği ihtimali üzerinde duruyor. İçinden çıkan sesin törensel bir işlevi bulunmuş olması da mümkün. Figürün gündelik yaşamda kullanılan bir nesne, hatta bir çocuk oyuncağı olması da ihtimaller arasında