Kafatasını Açmadan, Damarın İçinden Beyne Çip Takılabilir

Elon Musk’ın Neuralink projesiyle ‘beyinlere çip takılacak’ algısı merak uyandırıyordu. Ufak bir çip aracılığıyla insan vücudunun kontrol edilebilmesi ve elektronik bir cihazda olduğu gibi vücuttaki bir nevi arızaların tespiti yapılabilecekti. Neuralink artık ‘gelecekte yapılabilecek bir teknoloji’ olarak düşünülmemeli çünkü insanlarda klinik denemeleri devam ediyor. Ama hala deneysel aşamada.

2024’te ilk insan implantı Noland Arbaugh’a yerleştirilmiş ve Arbaugh, bu sayede düşünceleriyle bilgisayar imlecini kontrol edebildi, satranç ve video oyunları oynayabildi. Ocak 2026’ya gelindiğinde Neuralink, ‘Two Years of Telepathy’ başlığında toplam 21 katılımcıya ulaştığını duyurdu. Ancak Neuralink’in takılabilmesi için özel olarak geliştirilen yüksek hassasiyetli bir cerrahi robot yardımıyla kafatasından küçük bir parça çıkarılarak alan açılıyor. Bu alana Neuralink çipi ‘link’ entegre ediliyor.

Çinli StairMed ise bu yöntem yerine beyin-bilgisayar arayüzünü (BCI) bir damardan ilerleterek beyne ulaştırmayı hedefliyor. Şirketin iddiasına göre işlem yalnızca 10 dakika sürebilir. Henüz insanlarda test edilmeyen yeni çip takma yöntemi, kafatası açılmadan beyin dokusuna ulaşmayı ve çipi doğru bölgeye yerleştirmeyi planlıyor.

Her ne kadar kolay bir iş gibi lanse edilse de sonuçlar önemli. Çünkü bir BCI’ın kişilere ulaşmasındaki engellerden biri beyne ne kadar güvenli ve kolay ulaşabildiği. StairMed, deneyimli bir cerrahın yalnızca 10 dakika içinde bu cihazı damar yoluyla yerleştirebileceğini iddia ediyor fakat henüz insanlarda gösterilmiş bir sonuç ortada yok.

StairMed’in yönteminde cihaz boyundaki bir damardan vücuda giriliyor. Ardından damar sistemi boyunca ilerletilerek beynin hedeflenen bölgesine ulaşılıyor. Bu noktada şirket, cihazı damarın içinde bırakmak yerine damar duvarının dışına sabitlemeyi amaçlıyor.

Neuralink’te implantın cerrahi olarak yerleştirilmesi gerekirken StairMed’in cihazı halihazırda var olan damar ağını kullanıyor. Şirketin kurucu ortağı Zhao Zhengtuo, Hong Kong’daki Global Health Summit’te yaptığı açıklamada, sistemin boyundaki damarlardan ilerletilerek beynin içine ulaştırılabildiğini belirtti.

Şimdiye kadar yapılan testlerde koyunlar kullanıldı. Aslında beyne damar yoluyla cihaz yerleştirme fikri StairMed’le başlamıyor. ABD merkezli Synchron da yıllardır bu yöntem üzerinde çalışıyor.

Şirketin Stentrode adını verdiği sistemi, bir stenti andıran yapının üzerine yerleştirilmiş elektrotlardan oluşuyor ve boyundaki juguler venden ilerletilerek beynin damar sistemine ulaştırılıyor. Bu yöntemde cihaz damar içinde konumlanıyor ve damar duvarının ötesine geçmeden beyin aktivitesinden elektriksel sinyaller toplamayı amaçlıyor.

StairMed’e göre daha ileri aşamada olan şirket, insanlarda klinik çalışmalar yürüttü ve 10 hastaya implant yerleştirdi. BCI teknolojilerinin uzun vadeli hedefi yalnızca insanların bilgisayarları düşünceleriyle kontrol etmesini sağlamak değil. Özellikle felç, ALS ve benzeri motor fonksiyon kayıpları yaşayan kişiler için bilgisayar, telefon veya başka dijital sistemlerle iletişim kurmanın yeni bir yolunu bulmak.

Son 1 yılda Çinli şirket 1,1 milyar yuan’dan fazla yani yaklaşık 163 milyon dolar yatırım topladı. Yatırımcıları arasında Tencent ve Alibaba gibi Çin’in büyük teknoloji şirketleri var. Bir açıdan baktığınızda Elon Musk’ın Neuralink projesiyle merak uyandıran bu çalışmalar Çin ve ABD yarışında yer alıyor. Geliştirilen çipler Çin’in rekabet edebilecek yerli bir nöroteknoloji ekosistemi kurma çabasının bir parçası.

Pazar beklentileri de bu konuda şekilleniyor. Morgan Stanley, yalnızca ABD’deki BCI implant pazarının 2035’e kadar 80 milyar dolara ulaşabileceğini düşünüyor. Geliştirilen teknolojiler sağlığa yönelik yeniliklerin yolunu açıyor fakat akıllarda sorular durmuyor. Bu cihazlar yıllarca güvenli biçimde çalışabilecek mi? Beyin ve damar sistemi implantı nasıl tolere edecek? Cihaz zaman içinde yer değiştirecek mi?

Tabii ki her çalışmada olduğu gibi zaman ve denemeler sonuçları gösterecek. Beyne çip yerleştirmenin geleceği belki de kafatasının üzerinden değil, damarların içinden geçiyor. Ancak o geleceğin gerçekten çalışıp çalışmayacağını henüz insan beyni söylemiş değil.