Elektrikli Arabayla Denize: Zaman, Para ve Stresten Nasıl Tasarruf Edilir?

Günümüzde elektrikli bir araçla, Hırvatistan’a yapılacak tipik bir Çek tatiline sorunsuzca ulaşabilirsiniz. Deniz kenarında ise muhtemelen yorgunluktan bayılmayacaksınız, bunun yerine menzil kaygısı, yani menzil endişesinın etkilerine kapılacaksınız. Ancak Donald Trump ne derse desin, hızlı şarj istasyonlarının giderek artan yoğunluğu ve batarya kapasitelerinin büyümesi sayesinde artık endişelenmeye gerek yok. 

Yine de, elektrikli araçla uzun mesafeli seyahatlerde, hem zamandan hem de paradan tasarruf etmek için uyulması gereken birkaç altın kural vardır. Şu an için şarj etme konusu hâlâ biraz 'Vahşi Batı' gibidir ve hazırlıksız giderseniz banka hesabınızda ciddi bir delik açabilirsiniz. 

İçten yanmalı motordan elektrikli araca geçiş yaparken, öncelikle aracın sürüş özelliklerini ve enerji tüketimini tanımak ve ilçe yollarında, otoyollarda ya da agresif sürüş sırasında ne kadar enerji tüketeceğini öğrenmek faydalıdır. Avusturya üzerinden güneye seyahat ederken, dağ yollarında sürüşün bataryayı ne kadar zorlayacağını önceden öğrenmek faydalıdır. Ayrıca, araçlarını neredeyse tamamen evde güneş panellerinden şarj eden ve kamuya açık şarj istasyonlarını pek bilmeyen çok sayıda araç sahibi de bulunmaktadır. Tüm bu kişilere ipuçlarımız faydalı olacaktır.

Nasıl para biriktirilir? 

Elon Musk hakkında ne düşünürseniz düşünün, onun Tesla şirketi, Avrupa’nın en büyük ve kullanıcı dostu hızlı şarj sistemlerinden birini kurdu. Üstelik bu sistem, açık ara en uygun fiyatlı seçenek de olabilir. Ayrıca, bir süredir Tesla dışındaki markaların araç sahiplerine de açık durumda. 

Yola çıkmadan önce Tesla mobil uygulamasını indirin; bu uygulama hem harita üzerinde şarj istasyonlarını bulmanıza hem de şarj işlemini başlatmanıza yardımcı olacaktır. Uygulamada, varış noktanıza giderken yol üzerinde bulunan şarj istasyonlarını arayın, bu istasyonlara navigasyonla yönlendirilin, şarj istasyonundaki kabloyu arabanıza bağlayın, telefonunuzda istasyonun koduna tıklayın ve şarj işlemi başlasın. 

Uzun bir yolculuğa çıkacağınızı ve Tesla hizmetlerini daha sık kullanacağınızı biliyorsanız, yola çıkmadan önce uygulamadan “üyelik” adı verilen aylık aboneliği satın alın. 290 koruna, özellikle de (birçok Çek tatilci gibi) tarifelerin daha da avantajlı olduğu gece saatlerinde seyahat ediyorsanız, çok daha ucuza şarj edebilirsiniz. Somut tutarlar bölgeden bölgeye farklılık gösterir, ancak örneğin gece Prag’dan yola çıkarsanız, Vestec’teki şarj istasyonunda akşam 11’den sabah 9’a kadar kilovat-saat başına 6,80 koruna ödersiniz; “üye” değilseniz ise bu tutar 9,50 koruna çıkar. Gündüz saatlerinde de fark benzerdir – 15,70 koruna yerine 11,20 koruna. Döndüğünüzde aboneliğinizi aynı kolaylıkla iptal edebilirsiniz.

"Şu anda şarj etme konusu biraz Vahşi Batı gibi; hazırlıksız giderseniz hesabınızda ciddi bir delik açabilirsiniz."

Ancak Tesla şarj istasyonları her yerde veya tam da şarj etmeniz gereken yerde bulunmayabileceğinden, bir B planınızın olması iyi olur. Bu planın iki şekli olabilir. İlki, temelde Amerikan otomobil üreticisinin uyguladığı sisteme benzer. Ionity ve Electra ağları, Avrupa çapında bir hızlı şarj istasyonları ağı kuruyor; bu ağ da aylık abonelik prensibiyle çalışıyor ve rastgele kullanıcılara göre daha avantajlı tarifeler sunuyor.  Ionity, en çok kullanılan Power tarifesi kapsamında aylık 305 koruna ücret alıyor ve Çek Cumhuriyeti dahil olmak üzere toplam 24 ülkede hızlı şarj imkanı sunuyor. Ağ, Batı Avrupa’da en yoğun olmakla birlikte, Hırvatistan ve İtalya gibi Akdeniz bölgelerinde de oldukça fazla şarj noktası bulunmaktadır. Şarj istasyonlarındaki fiyatlar yine ülkelere göre farklılık göstermektedir; Çek Cumhuriyeti’nde Power tarifesiyle kWh başına 12 koruna ödersiniz. Yalnızca kredi kartıyla şarj etmek isterseniz, 21 koruna ödersiniz. 

Electra, bu şebekenin en yoğun kapsama alanına sahip olduğu Kuzey İtalya ve Fransa’ya yapılan seyahatler için idealdir. Aylık abonelik ücreti 4,99 avro (121 koruna) olup, bu sayede kWh başına 0,19 ila 0,41 avro (yani 4,60 ila 9,90 koruna) arasında şarj edilebilir – yine konuma ve günün saatine göre değişir. 

Avrupa çapındaki ağların yanı sıra, ülkemizde ÇEZ, PRE veya E.On gibi bölgesel ve ulusal ağlar da bulunmaktadır. Birçoğunda, kendi uygulamaları veya RFID kartı kullanarak şarj etmek en avantajlı yöntemdir; ancak ödeme şekli, operatöre ve şarj istasyonunun türüne göre değişiklik gösterir. Öte yandan, ana yolların dışında da daha yoğun bir ağ sunarlar ve birkaç saat beklemek zorunda kalmanız durumunda kullanabileceğiniz daha yavaş şarj cihazlarına sahiptirler. Polonya ve Slovakya’da  Greenway uygulamasıyla rahatça şarj edebilirsiniz. Almanya’da birçok yerde  EnBW ağı bulunmaktadır; bu ağda yakın zamana kadar Alman adresi girilmesi gerekiyordu, ancak artık Çek Cumhuriyeti’nden yapılan kayıtları da kabul etmektedir. Baltık Denizi’ne sık sık seyahat ediyorsanız,  Sachsen Energie uygulaması da işinize yarayabilir. 

Sinirlerinizi nasıl koruyabilirsiniz? 

Şarj istasyonlarının sayısı hızla artıyor olsa da, henüz içten yanmalı araçlar için benzin istasyonları kadar yaygın değiller.  AB’nin bu yıl ana yolların her 60 kilometresinde bir şarj istasyonu kurma hedefi, en azından Çekya’da, şimdilik hâlâ sadece bir hayal olarak kalıyor. Bu nedenle, şimdilik yola çıkmadan önce iyi bir planlama yapmakta fayda var. 

İçten yanmalı motorlu araç sürücülerinin aksine, elektrikli araç sürücüleri planlama uygulamaları sayesinde destek alabilirler. Bunların en kullanışlısı, araç modelini, başlangıç noktasını ve pil durumunu, varış noktasını ve varışta istenen pil durumunu girdiğiniz  A Better Routeplanner uygulamasıdır. Uygulama, diğer navigasyon uygulamaları gibi sadece rotayı önermekle kalmaz, aynı zamanda en uygun şarj noktalarını da seçer – bunu yaparken yükseklik farkını, hava durumunu ve trafik yoğunluğunu da dikkate alır. Ayarlardan kalibrasyonu düzenleyebilir ve daha sık durup kısa süreli şarj mı, yoksa tam tersi mi istediğinizi belirleyebilirsiniz. Ayrıca, aboneliğinizin veya kartınızın olduğu şarj ağlarını tercih olarak seçebilirsiniz. İşte bu kadar. Artık şarj endişesi yaşamazsınız, çünkü varış noktasına kadar pilinizde ne kadar yedek kaldığını her zaman bilirsiniz. Üstelik uygulama genellikle oldukça ihtiyatlı bir tahmin verir ve tahmin edilenden daha fazla enerji kalır.

"Hızlı şarj cihazında, şarj istasyonunda bir çukur oluşmasını istemiyorsanız, pili asla yüzde 100'e kadar şarj etmeyin."

Uzun bir yolculukta, varış saatini belirli bir pay bırakarak planlamak akıllıca olur; örneğin yüzde 10 civarında. Bazen tüm şarj istasyonlarının dolu olduğu durumlar yaşanır – yaz boyunca tartışma grupları, Hırvatistan’a giderken bunun bir istisna değil, daha çok bir kural olduğu yönündeki sürücü şikayetleriyle dolup taşar. Araçta yeterli elektrik stoğu varsa, esnek bir şekilde başka bir yere gitmeye karar verebilirsiniz. Bu yedek, Alpleri geçerken de işe yarar; özellikle dağlık araziye şiddetli yağmur ve rüzgârın da eklenmesiyle beklenmedik şekilde yakıt tüketiminin artması durumunda, planlama uygulamaları her zaman tam olarak doğru sonuç vermeyebilir.

Birçok sürücünün deneyimleri şunu gösteriyor – ve bu belki de elektrikli otomobiller ile içten yanmalı araçlar için ortak olan tek kuraldır – tatil beldelerinde konaklama dönemlerinin değiştiği ve şarj istasyonlarının elektrikli araçlarla dolup taştığı en yoğun seyahat saatlerinden – cuma öğleden sonraları, cumartesi sabahları ve pazar akşamları – kaçınmak akıllıca olur. Ayrıca, tasarruf ipuçlarından da anlaşıldığı üzere, en azından Tesla araçlar için gece şarjı gündüz şarjına kıyasla önemli ölçüde daha ucuzdur. 

Son olarak, çeşitli şarj kartları ve uygulamalarla ilgili endişeleri ortadan kaldırabilecek tek bir evrensel şarj kartı, doğrudan otomobil üreticisi tarafından çıkarılabilir; bu kart, tıpkı mobil operatörlerde olduğu gibi enerji tedarikçileriyle roaming anlaşmalarına sahiptir. Škoda’nın PowerPass’i, Volkswagen’in Elli’si, MG’nin MG Charge’ı, BMW’nin ise Charging Card’ı ve benzeri kartlar mevcuttur. Ancak bu rahatlığın bedeli, önemli ölçüde daha yüksek fiyatlardır. Ayrıca, şarj noktalarını bulmak ve değerlendirmek için  PlugShare gibi uygulamalar ya da  Plugsurfing gibi roaming hizmetleri de mevcuttur. Bunlar da pahalıdır, ancak şarj noktalarını aramanın yanı sıra çevredeki hizmetlerin genel bir görünümünü gösteren fotoğraflar da sundukları için kullanışlı olabilir – böylece o noktada öğle yemeği yiyip yiyemeyeceğinizi veya tarlaların ortasında şarj yapıp yapmayacağınızı bilirsiniz. 

Zamanı nasıl tasarruf edebilirim? 

Elektrikli araç karşıtlarının, bataryalı arabaların mantıksız olduğunu savunurken öne sürdükleri argümanlardan biri, şarj süresinin uzun olmasıdır. Günümüzde çoğu araçta bataryayı yüzde 10’dan yüzde 80’e şarj etmek yirmi dakika ile yarım saat arasında sürerken, benzin veya dizel depoyu doldurmak ödeme süresi dahil sadece birkaç dakika sürer. Ancak uzun yolculuklarda, içten yanmalı araç sürücülerinin çoğu da yemek molası için daha uzun aralar verir ve bu süre şarj için fazlasıyla yeterlidir. 

Ayrıca, birkaç basit adımla şarj süresini kısaltabilirsiniz. Şarj istasyonunda uzun süre beklemek istemiyorsanız, hızlı şarj cihazında bataryayı asla yüzde 100’e kadar şarj etmeyin. Çoğu elektrikli otomobilde şarj gücü, düşük ila orta şarj seviyelerinde en yüksek seviyededir ve batarya yüzdesi arttıkça kademeli olarak düşer. Bir dahaki sefere ekranlı bir şarj istasyonunda bunu özellikle kontrol edin; göreceksiniz ki şarjın başlangıcında şarj gücü 130 kW’ı aşıyor (bu, aracınızın izin verdiği değere bağlıdır; satın alırken bunu dikkate almak önemlidir), ancak kapasitenin yaklaşık yüzde 80’ine ulaşıldığında akım 50 kW’ın çok altına düşüyor. Bu, bataryayı tam şarj etmek için kalan o birkaç yüzde için, yüzde 10'dan yüzde 80'e şarj etmekten daha uzun sürebileceği anlamına gelir. Kabloyu çıkarıp yola çıkmak daha iyidir – daha sık mola verme riskini göze alsanız bile, zaman açısından sizin için daha avantajlı olacaktır. 

Dikkate alarak şarj ederek de zaman kazanabilirsiniz. Yani, her şarj direğinden iki kablo sarkan bir şarj istasyonuna geldiğinizde, mutlaka yanında araba durmayan kabloyu seçmelisiniz. Bazı şarj direklerinde, iki araç aynı anda şarj edildiğinde güç her iki konektör arasında bölünür. Bu nedenle, seçim şansınız varsa boş olan direği tercih etmeniz iyi olur. 

Biraz hazırlık yapıldığında, menzil endişesi artık sorun teşkil etmiyor. Doğru uygulamalar, abonelikler ve biraz sabırla, menzil meselesinin önemli bir engel oluşturmadığı bir ortamda elektrikli arabanızla denize doğru yola çıkabilirsiniz.

Bu makale ilk olarak WIRED CZ & SK sitesinde yayınlanmış ve Samet Kelebek tarafından Çekçe'den çevrilmiştir.