Claude'la Yapılan Video Viral Oldu: Parmaklarımız Aslında Birbirine Hiç Değmiyor Mu?
Sosyal medyada hızla yayılan gönderiler, Zeno Paradoksu'nun kuantum fiziğiyle yanlış şekilde bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş bir iddia içeriyor. Oysa gerçekte bu iki olgunun ilişkisi bulunmuyor.
Fotoğraf: Turbo/gettyimages
Sosyal medya platformu X'te An Xuan adını kullanan bir geliştiricinin Claude'un yapay zeka aracı Fable 5.2 ile hazırladığı bir video viral oldu.
Kullanıcı, söz konusu videoyu "Fable 5.2, Zeno Paradoksu'nu açıklamak ve parmaklarınızın asla gerçekten birbirine değmemesinin nedenini göstermek için bir 3D film oluşturdu," notuyla paylaştı.
Bunun üzerine sosyal medya platformunda Zeno Paradoksu, atomların dünyası ve parmaklarımızın (ve diğer nesnelerin) aslında birbirine hiç değmediği iddiası üzerine hararetli bir tartışma başladı.
Öte yandan söz konusu gönderideki iddialar aslında tam olarak doğru değil. Daha doğrusu paylaşım, Zeno Paradoksu'nun kuantum fiziğiyle yanlış şekilde bir araya getirilmesiyle oluşturulmuş bir iddia içeriyor. Oysa gerçekte bu iki olgunun ilişkisi bulunmuyor.
Zeno Paradoksu nedir?
M.Ö. 5. yüzyılda Elealı Zeno tarafından ortaya atılan paradoks, değişimin ve hareketin aslında bir yanılsama olduğunu öne süren Parmenides'in felsefesini savunmak için geliştirilmişti. Yani bahsi geçen paradoks aslında felsefi bir düşünce deneyi.
"İkiye bölme (dikotomi) paradoksu" diye de bilinen bu düşünce deneyine göre, bir hedefe ulaşmak için önce yolun yarısını, sonra kalan yolun yarısını, ardından onun da yarısını gitmeniz gerekir. Mesafe sonsuz sayıda parçaya bölünebiliyorsa, sonlu bir sürede sonsuz sayıda alt mesafe katedilemez; dolayısıyla hareket başlayamaz veya bitemez.
Bir duvara doğru yürüdüğünüzü düşün. Duvara ulaşmak için önce aradaki mesafenin yarısını katetmeniz gerekir. Sonra kalan mesafenin yarısını, ardından onun da yarısını. Zeno'nun akıl yürütmesine göre, hedefe ulaşmadan önce sonsuz sayıda ara mesafeyi geçmek zorundasınız. Sonsuz sayıda aşamayı tamamlamak imkansızdır. Öyleyse hedefe hiçbir zaman ulaşamamanız gerekir.
Görüldüğü üzere bu, felsefi bir akıl yürütme. Üstelik matematiksel bir çözümü de var. Modern matematikte sonsuz sayıda pozitif terimin toplamının sonlu olabileceği biliniyor. Yani sonsuz sayıda küçülen mesafeyi katetmek, sonsuz zaman gerektirmiyor. Sabit hızla hareket ediyorsanız her bir mesafeyi katetme süreniz de aynı oranda küçülür. Dolayısıyla sonsuz sayıda matematiksel alt bölüme rağmen hedefe sonlu sürede ulaşabilirsiniz.
Görüldüğü üzere, sosyal medyadaki tartışmanın aksine, Zeno Paradoksu'nun kuantum fiziği veya atomlarla bir ilgisi yok.
Parmaklarımız gerçekten birbirine değmiyor mu?
Parmaklarımızın veya diğer nesnelerin gerçekten birbirine değip değmediği ise ilk kez gündeme getirilen bir soru değil. Cevap için kuantum fiziği devreye giriyor. Parmaklar atomlardan oluşuyor. Atomların merkezinde pozitif yüklü çekirdekler, çevresinde ise elektronların kuantum mekaniksel dağılımları var.
İki parmak birbirine bastırdığında, yüzeydeki atomlar birbirlerine yaklaşıyor. Fakat atomlar, yaygın algının aksine, sert yüzeyleri olan küçük toplar değil. Yani belirgin ve sert sınırları yok.
Atomlardaki yüklü parçacıklar birbirleriyle elektromanyetik kuvvet aracılığıyla etkileşiyor. Atomlar çok yaklaştığında elektron dağılımları arasındaki etkileşimler, enerji bakımından güçlü bir direnç oluşturuyor. Yani parmaklarınızdaki atomların dış yörüngelerindeki elektronlar Coulomb itme kuvveti (aynı yüklerin birbirini itmesi) ve Pauli dışlama ilkesi (elektronların aynı durumu paylaşamaması bir direnç doğurur; bu da maddelerin birbiri içinden geçmesini engeller ve katı cisimlerin hacim kazanmasını sağlar) nedeniyle birbirlerini güçlü biçimde itiyor; birbirinin içinden geçmiyor.
Diğer bir deyişle, atomik düzeyde "dokunma", iki katı cismin geometrik sınırlarının çarpışmasından ziyade elektromanyetik ve kuantum mekaniksel etkileşimlerle açıklanabilir.
Fizikçiler bu konuda ne söylüyor?
Yukarıda da bahsediliği üzere, bu tartışma aslında yeni değil. Fizikçiler daha önce de "Atomlar gerçekten birbirine dokunur mu?" sorusunu birçok kez tartıştı.
Örneğin West Texas A&M Üniversitesi'nden fizikçi Christopher Baird, dokunmayı atomların birbirleri üzerinde belirgin fiziksel veya kimyasal etkiler oluşturması olarak tanımlamanın daha anlamlı olduğunu söylüyor.
Illinois Üniversitesi'nin fizik açıklamalarında da elektronların dalga fonksiyonlarının örtüşebildiği, dolayısıyla atomların tamamen birbirinden ayrı kaldığı fikrinin doğru olmadığı vurgulanıyor.
Üniversitedeyken çeşitli kültür sanat yayınlarında görev aldıktan sonra popüler bilim kitapları çevirmeye başladı. 2019'da dış haber editörlüğü ile medyaya girerek gazetecilik hayatına başladı. Koronavirüs pandemisi mesleki yönelimi için önemli bir dönüm noktası oldu. Pandemiyle birlikte sağlık ve bilim haberciliği, sonrasında teknoloji haberciliği yaparak mesleğine devam etti. Halihazırda çeşitli mecralarda bilim ve teknoloji haberleri/yazıları yazıyor.