Bir Yapay Zeka Ajanı Canlı Bir Farenin Beynine İlaç Enjekte Etti
Bir biyoteknoloji girişimi, gen tedavisini seçip başarıyla enjekte etme işini bir yapay zeka ajanına bıraktı. Deney, araştırma laboratuvarlarının geleceğine dair çarpıcı bir fikir veriyor.
Görsel: D-Keine / gettyimages
Bir yapay zeka ajanına robot kol, bir enjektör ve canlı bir fare verirseniz, bakarsınız beyin ameliyatı yapar.
Biyoteknoloji girişimcisi Gabriel Ocana Santero kısa süre önce tam da bunu yaptı: Bir yapay zeka ajanı kullanarak canlı bir farenin beynine başarıyla enjeksiyon gerçekleştirdi. İşlem birkaç ek adım gerektirse de yapay zekanın zamanla laboratuvar araştırmalarında nasıl aktif bir rol üstlenebileceğine dair bir fikir veriyor.
Deneyi sosyal medyada paylaşan Santero, WIRED’a, yapay zeka ajanlarından deney tasarlamalarını ya da sonuçları analiz etmelerini istemekle yetinmeyip onlara laboratuvar ekipmanına doğrudan erişim verdiğinde ne olacağını görmek istediğini söylüyor.
“Bu ajanlardan en iyi şekilde yararlanmak için onları bir laboratuvara bağlamamız gerektiğini fark ettik,” diyor. Santero, epilepsi ve nörodejeneratif hastalıklara yönelik ilaçlar geliştirmek için beyin aktivitesini yapay zekayla analiz eden San Francisco merkezli Exin Therapeutics’in kurucu ortağı ve CEO’su.
Yapay zeka modelleri ağırlıklı olarak yayımlanmış bilimsel literatürle eğitiliyor. Bu yüzden başarısız deneyler, beklenmedik gözlemler ve bilim insanlarının deney sırasında aldığı kararlar gibi araştırma sürecine ilişkin önemli bilgiler modellerin gözünden kaçabiliyor. Santero’ya göre modelleri gerçek deneylere dahil etmek onları daha güvenilir kılabilir.
Ekibi bu nedenle farelerin beynine enjeksiyon yapmak için özel olarak geliştirilmiş bir cerrahi düzeneğe yapay zeka ajanı bağlamaya karar verdi. Düzenekte fareyi hareketsiz tutan motorlu bir cihaz ve ajanın işlemi izlemesini sağlayan bir kamera vardı. Ajan, enjeksiyon iğnesini hareket ettirebiliyor ve bileşiğin verilmesini kontrol edebiliyordu. Ekip bu deneyde bir gen tedavisinin epilepsili bir farenin nöbetlerini azaltıp azaltamayacağını araştırıyordu.
Araştırmacılar yapay zeka modelinden bir elektronik tabloda sıralanan 19 seçenek arasından bir tedavi seçmesini istedi. Önce bir veteriner cerrah, ajan işlemi izlerken farenin kafatasında cerrahi bir açıklık oluşturdu; bu işleme kraniyotomi deniyor. Ajan tedaviyi, hedef beyin bölgesini ve enjeksiyon koordinatlarını seçti. Ardından robot kolları ve enjektör iğnesini yönetti, enjeksiyon hacmi ve hızı dahil tüm parametreleri kontrol etti.
Ekip önce Anthropic’in Claude Opus 5.5 modelini denedi. Ancak model iğneyi farenin beynine yönlendirmeyi reddetti. Gerekçe olarak ameliyatın ortasında durabileceğini, bunun da hayvanı tehlikeye atabileceğini söyledi.
“Deneyi planladı ama enjeksiyon zamanı geldiğinde ‘Çıktımdaki bir şey bana bunu yapmamam gerektiğini söylüyor’ dedi,” diye anlatıyor Santero, ajandan söz ederken. “Bu çok ilginçti.”
Ekip bunun üzerine Claude Sonnet 5’e geçti ve model işleme devam etmeyi kabul etti. Anthropic’e göre Opus, yoğun akıl yürütmede uzmanlaşmış, karmaşık ve çok adımlı problemleri çözmeye en uygun model. Sonnet ise gündelik işlere daha uygun. Gerçi bir fareye beyin ameliyatı yapmayı gündelik bir iş saymak biraz zorlama. (Anthropic, yorum talebine yanıt vermedi.)
En ileri yapay zeka modellerini geliştiren laboratuvarlar, yapay zekanın fiziksel dünyada daha yaygın biçimde görev almasına hazırlanıyor. Araştırmacılar da ajanlara fiziksel dünyada başka işler yaptırmaya başladı bile. Anthropic ağustosta modellerinin gerçek dünyayla nasıl etkileşime girebileceğine ilişkin bir çerçeve yayımladı. Daha yakın bir zamanda yapay zeka mühendisleri, In-N-Out Burger’dan öğle yemeği almak için bir otomobilin kontrolünü GPT, Claude ve Grok’a verdi. Modellerden sadece biri işi başardı.
Beyin enjeksiyonu da aksaklıksız geçmedi. Araştırmacılar önceden birtakım güvenlik önlemleri almıştı. Yapay zekanın bir enjeksiyon planı hazırlayıp insan onayına sunması gerekiyordu. Ayrıca gerektiğinde bir insanın basarak düzeneğin motorlarını devre dışı bırakabileceği bir acil durum düğmesi yerleştirmişlerdi. Ajanın kendi çalışma kurallarını değiştirmesini önlemek için ekipmanı çalıştıran koda erişimini de kısıtlamışlardı.
Ancak teknik bir arıza, ekipmanın koordinat sistemini bozdu. Ajan, hesaplanan enjeksiyon noktasının yanlış olduğunu doğru biçimde saptadı ama talimatları kodu değiştirmesini açıkça yasakladığı için sorunu giderecek değişikliği yapmayı reddetti.
Ekip, gerekli kod değişikliklerini Opus 5 üzerinde çalışan ayrı bir yapay zeka ajanına yaptırarak sorunu çözdü. Ancak bu ajana canlı bir hayvan üzerinde ameliyatın sürdüğünü söylemediler. Santero, bu araya giren adımların işlemi geciktirdiğini söylüyor. Bu tür bir beyin enjeksiyonu normalde yaklaşık 45 dakika sürerken deney bir saati biraz aştı. Şimdi nöbetler üzerindeki etkisini değerlendirmeden önce tedavinin etkisini göstermesini bekliyorlar.
Aksaklıklara rağmen ajanın performansı Santero’yu ve ekibini etkiledi. Sırada Grok ve diğer modelleri deneyip birinin diğerlerinden daha iyi performans gösterip göstermediğini anlamak var. Şirket, çok daha karmaşık bir işlem olan kraniyotomiyi de ajan kontrolünde yapmayı deniyor. Ancak canlı hayvanlar üzerinde ameliyata geçmeden önce bu işlemlerin güvenliğinden kesinlikle emin olmak istiyor.
“O aşamada yapılacak bir hata fareye ciddi zarar verebilir,” diyor Santero.
Santero, yapay zeka ajanlarının laboratuvar ekipmanına doğrudan erişerek bilim insanlarıyla giderek daha fazla yan yana çalışacağını düşünüyor. Şimdilik, özellikle canlı hayvanların kullanıldığı deneylerde insan gözetiminin kritik olduğunu söylüyor. Bir insan beynini yapay zeka ajanına emanet etmek içinse henüz çok erken.
Fareye gelince, Santero iyileşme sürecinin iyi gittiğini söylüyor.
Bu makale ilk olarak WIRED'ta yayınlanmış ve Enver Can Özer tarafından İngilizceden çevrilmiştir.
WIRED dergisinde biyoteknoloji alanını takip eden bir kadrolu yazardır. daha önce MIT Knight Bilim Gazeteciliği Projesi bursiyeri ve Medium’un OneZero platformunda biyoteknoloji konularını ele alan kadrolu yazar. Bundan önce, MIT Technology Review dergisinde yardımcı editör olarak görev yapmış ve burada biyotıp üzerine yazılar kaleme almıştır. Yazıları, National Geographic, Scientific American, Smithsonian Magazine ve The Washington Post gibi yayın organlarında da yer almıştır. Johns Hopkins Üniversitesi’nden bilim yazarlığı alanında yüksek lisans derecesine sahip.