Akıllı Gözlüklerde Kameranın Açık Olduğunu Anlamak Giderek Zorlaşıyor

Birinin size telefon kamerası doğrulttuğunu genellikle anlarsınız. Cihazın çıkarılması, kaldırılması ve üzerinize çevrilmesi gerekir. Aynı kamera bir gözlük çerçevesine yerleştirildiğinde bu hareketlerin hiçbiri kalmıyor. Karşınızdaki kişi etrafına bakıyor gibi görünürken fotoğrafınızı çekebilir veya sizi kaydedebilir.

Fransa şimdi bu farkın hukuki sonuçlarıyla uğraşıyor. Paris savcılığı, sokaktaki kadınların akıllı gözlüklerle rızaları dışında kayda alınıp görüntülerinin sosyal medyada paylaşılmasıyla bağlantılı cinsel taciz şikayetleri üzerine en az bir ceza soruşturması açtı. Savcılık, kullanılan cihazların markasını açıklamadı. Siber suçlar birimi ise bu gözlüklerle hangi suçların işlenebileceğini anlamak için cihazları bizzat test etti.

Akıllı gözlük pazarı birkaç üreticiden oluşuyor ancak açık ara lider Meta. Şirketin EssilorLuxottica ile geliştirdiği Ray-Ban gözlükler küresel pazarın yaklaşık yüzde 76’sını elinde tutuyor. Geçen yıl 7 milyon adet satan cihazlar, dışarıdan bakıldığında alışıldık bir güneş gözlüğünden pek farklı görünmüyor. Çerçevenin içine yerleştirilen kamera fotoğraf ve video çekebiliyor. Mikrofonlar ses kaydediyor, yapay zeka ise kullanıcının baktığı çevreyi analiz edebiliyor.

Gözlüğün önündeki küçük beyaz ışık, kamera kayıt yaparken yanıyor. Fakat Fransa’nın çevrimiçi çocuk güvenliği kuruluşu e-Enfance’tan hukukçu Ines Legendre’nin söylediği gibi, “Bir ışığın yanması, filme alınmaya veya görüntünün binlerce kişiye dağıtılmasına rıza gösterdiğiniz anlamına gelmez.”

Üstelik ışığı fark etmek için önce böyle bir ışık aramanız gerektiğini bilmelisiniz. Karşınızdaki gözlüğün akıllı bir cihaz olduğunu anlamadıysanız kayıt uyarısının ne anlama geldiğini de anlayamazsınız. Böylece mahremiyeti koruma sorumluluğu, kamerayı taşıyan kişiden çevresindeki herkese geçiyor.

Meta, yapay zeka destekli gözlüklerinde mahremiyetin ürünün tasarımına en başından itibaren dahil edildiğini ve cihazlar geliştikçe korumaların da güçlendirileceğini söylüyor. Ancak Fransa’nın veri koruma kurumu CNIL’e işyerlerinde kullanılan akıllı gözlüklerle ilgili şikayetler ulaşmış durumda. Kuruma başvuran şirketler, bu cihazları işyerlerinde yasaklayıp yasaklayamayacaklarını öğrenmeye çalışıyor.

Kaygı Fransa’yla sınırlı değil. Avustralya hükümeti, kameralı gözlükleri kamu kurumlarında yasaklamayı değerlendiriyor. Oslo’daki okullarda bu cihazların kullanımı yasaklandı. İngiltere ve Galler’deki mahkemelerde Meta gözlüklerine izin verilmiyor. Almanya’da ise bir tüketici kuruluşu, gizli kayıt riski nedeniyle Meta ve cihazların satışında rol alan şirketler hakkında suç duyurusunda bulundu.

Bunlar akıllı gözlüklerin işe yaramadığı anlamına gelmiyor. Eller serbest görüntü çekmek, yol tarifi almak, yazıları çevirmek veya görme engelli kullanıcılar için çevreyi sesli olarak tarif etmek ciddi yararlar sağlayabilir. Türkiye’de de bu kullanımın en görünür örneklerinden biri sporcu vlog’ları. Koşucular, bisikletçiler, kayakçılar ve off-road sporcuları bu tür kameraları içerik üretmek ve izleyiciyi parkurun, hızın ve beden hareketinin içine sokmak için kullanıyor. Böylece aksiyon kamerası estetiği, sosyal medyada daha gündelik ve birinci şahıs bir spor anlatısına dönüşüyor. Sorun, aynı görünmezliğin taciz ve izinsiz kayıt için de son derece elverişli olması.

Akıllı telefon, kameralı bir cihaz olduğunu hiçbir zaman saklamadı. Akıllı gözlüğün ticari başarısı ise kamerayı gözden kaybetmesine dayanıyor. Kayıt başladığında aradaki bütün uyarı, çerçevenin köşesindeki beyaz bir noktadan ibaret. Kamera görünmez hale geldikçe rızanın daha görünür olması gerekiyor.