Jason Parham
Yapay Zeka
9 Kasım 2026 09:47

AI Ölüm Saati’ne Kanımı Bağışladım

Death Clock, ne zaman öleceğinizi tahmin edeceğini ve dünyadaki ömrünüzü uzatmanıza yardımcı olacağını vaat ediyor. Bir ay sonra, sanki hayatımı emip bitiriyormuş gibi hissettim.

AI Ölüm Saati’ne Kanımı Bağışladım

İllüstrasyon: Khoren Matevosyan

Haberlerimizi Google'da Takip Edin

Tıklayın, gelişmelerden anında haberdar olmak için tercih edilen kaynaklarınıza ekleyin.

Google

10 Ağustos 2060 tarihinde, 74 yaşında ölmem planlanıyor.


En azından iPhone ekranım öyle diyor; burada, tıbbi alışkanlıklarınıza ve yaşam tarzınıza göre yaşam süresini tahmin eden, yapay zeka destekli bir uzun ömür uygulaması olan Death Clock, son günümü kutlamak için gülümseyen bir Azrail görüntüsü oluşturmuş. İşte o, bir Eylül sabahı oradaydı; bu açıklamanın onu özellikle heyecanlandırmış gibi görünüyordu ve devasa bir ‘74’ rakamının altında, halka şeklindeki şişme havuzda uzanmış, barış işareti yaparak el sallıyordu.


Yaşlanmaktan hiç rahatsızlık duymadım ama sanırım bu, ömrümün sonuna geldiğimde olmak istediğim yaştan daha genç bir yaş. Son dört yılda — 18 ay içinde büyükannemin ve teyzemin vefatına tanık olduğum yıllarda — günlerimin ne kadar sınırlı olduğunun son derece farkına vardım. Ocak ayında 40 yaşına girdiğimden beri, yaşlanmanın belirtilerini her gün hissediyorum: sırtım, boynum ve kalçalarım arasında dönüşümlü olarak ortaya çıkan açıklanamayan ağrılar. Ruhsal olarak kendimi genç hissediyorum; fiziksel olarak ise vücudum tam tersini haykırıyor. Yaşlanmak doğal bir süreç ama içimde kendime biraz daha zaman kazandırabileceğime dair sinsi bir şüphe vardı.


Yaşam süresini uzatma konusundaki toplumsal takıntımız, Bryan Johnson gibi peygamber özentileri tarafından desteklenen, trilyonlarca dolarlık bir uzun ömür endüstrisinin doğmasına yol açtı. İklim değişikliği ve yapay zeka konusunda karamsar öngörüler gibi tehditler, varoluşsal korkuları daha da şiddetlendirmiş gibi görünüyor; oysa büyük dil modelleri (LLM’ler), her türlü sağlık sorununu çözmek için kişiselleştirilmiş tıbbın yeni bir çağını vaat ediyor. Bu düşünceye göre, yeterince veri izlenirse algoritmalar, kendi ölümünüzü atlatmanıza yardımcı olabilir.


Tüm bunlar beni, kullanıcıların yaşam sürelerini uzatmak amacıyla sağlık alışkanlıklarını takip etmeyi hedefleyen ve 2024’te piyasaya sürülen “Death Clock” uygulamasına yönlendirdi. Şubat ayında şirket, biyobelirteç panelleri sipariş etmenizi sağlayan yeni bir özelliği duyurdu. 69 dolarlık bir abonelik karşılığında, kolesterol, kan şekeri, iltihaplanma, D vitamini ile kan ve organ sağlığı gibi değerleri ölçen temel bir kan tahlili yaptırabilirsiniz. Ayrıca, hormonlardan mikro besin maddelerine ve tiroidinize kadar her şeyi değerlendiren dokuz ek test daha var; bunların toplam maliyeti 780 dolar. Ben rutin kan panelini tercih ettim ve “stres” testini (29 dolar) ekledim. Belki yeni bilgiler, bu durumu daha iyi idare etmeme yardımcı olabilir.


Sadece sıradan bir morbid geri sayım hilesi olmaktan öteye geçmek amacıyla, Death Clock, yapay zekasını 1.200 uzun ömür araştırması, hayat sigortası şirketlerinden elde edilen aktüeryal veriler ve yaşam beklentisi tabloları üzerinde eğittiğini belirtiyor. Sonuçlarınıza dayanarak, algoritmaları, kalan ömrünüzü uzatmanıza yardımcı olmayı amaçlayan ayrıntılı bir önleme planı oluşturuyor.


Açıkçası, bundan gerçekten anlamlı bir şey çıkacağına şüpheyle yaklaşıyordum. Ayrıca, itiraf etmeliyim ki, istemediğim bir şey öğrenmekten biraz korkuyordum; zira bu durum, zaten pek çok beklenmedik sorunun yaşandığı bu yıl içinde bende kalan azıcık akıl sağlığımı da yok edebilirdi.


İlk sağlık anketini doldurduktan sonra, ölümümü önceden haber veren bir bildirim geldi. Bildirimde, muhtemelen üç şekilde öleceğim yazıyordu: kalp-damar hastalığı, uyku bozukluğu veya kanser (hangi tür olduğu belirtilmemişti). Bu, uygulamaya göre, bu fani dünyada yaşamımın yarısından fazlasını zaten ‘tamamladığım’ anlamına geliyordu. Birkaç gün sonra, ailemde hafif düzeyde diyabet öyküsü olduğunu belirttiğimde, uygulama ölüm yaşımı 74’ten 73’e güncelledi.


Ve bir anda, bir yılımı kaybettim.


100 yaşına kadar yaşayamayacağımı biliyorum; ailemdeki insanlar genellikle 80’li yaşların başında vefat ediyor. Peki, hiper-kişiselleştirilmiş bir planla ömrümü 10, hatta 15 yıl uzatmak mümkün müydü? “İki seçeneğiniz var,” diye haykırdı uygulamadan gelen bir mesaj. “Biz, daha uzun olanı seçmene yardımcı olmak için buradayız.” Şirketin ortaklık kurduğu iki laboratuvardan biri olan Quest Diagnostics’ten randevu aldım ve Death Clock’a isteyerek kan verdim.


Vücudumuzla olan ilişkimizi yeniden şekillendirmeyi amaçlayan ürünlerde hiçbir eksiklik yok. Gelen kutum, en son yaşlanma karşıtı moda akımlarını pazarlayan uzun ömür meraklılarından gelen e-postalarla dolup taşıyor: somon spermi ile kafa derisi enjeksiyonları, ‘Hailey Bieber’ın çok güvendiği’ trombosit açısından zengin plazma tedavisi. Zamanın doğal akışını alt etmek için duyulan bu dürtü, neredeyse dayanılmaz bir hal alıyor.


“Bu boşuna bir çaba,” diyor Death Clock CEO’su Brent Franson bir öğleden sonra bana. Johnson gibi savunucuların —ki onun “Ölme” sloganı, sağlıklı yaşam odaklı bir teyitten çok reddedilmiş bir Nike sloganını andırıyor— “satacak bir şeyiniz varken ölümsüzlük iması yaparken gerçekten dikkatli olmaları gerektiğini” söylüyor. “Bu, bulunulması tehlikeli bir durum. Gerçek şu ki, hepimiz öleceğiz. Mesele ne zaman olacağı.”


Zoom üzerinden, aklımda tek düşünce Franson’ın bana ne satmaya çalıştığı.


Uzun ömür pazarının 2030 yılına kadar 8 trilyon dolara ulaşacağı tahmin ediliyor; bu da sağlık hizmetlerinin geleceğinin geleneksel tedavilerden çok, kişiselleştirilmiş yapay zeka sağlık hizmetleri tarafından şekilleneceği anlamına geliyor. Kişisel bir yapay zeka doktoru gibi çalışan ve HIPAA uyumlu bir platform olan Doctronic sayesinde, insanlar bir hekime görünmeye gerek kalmadan reçetelerini yenileyebilirken, Superpower ve Lifeforce (Death Clock'a benzer) gibi uygulamalar ise üyelik tabanlı sağlık bilgileri ve klinisyenler tarafından incelenmiş öneriler sunuyor. Twin Health, bir kişinin metabolizmasının yapay zeka kopyasını oluşturmayı amaçlıyor; bu ne anlama geliyorsa. Tüm bunların amacı, biraz daha uzun yaşamamıza yardımcı olmak, ancak bunun tam olarak nasıl ve ne pahasına olacağı belirsiz.


Araştırmaları uzun ömür analizine odaklanan UC Santa Barbara’da istatistik ve uygulamalı olasılık profesörü Mike Ludkovski, Death Clock gibi ölüm bilinci platformlarının “bireysel yaşam süresinin, müdahale edilebilen doğrusal bir süreç olduğu yanılsamasını sattığını” söylüyor. 2024 yılında Aging Cell dergisinde yayınlanan bir çalışma da benzer şekilde, yaşlanma saatinin bir kişinin genel biyolojik yaşının ölçüsü olarak değerlendirilmemesi gerektiğini öne sürdü. Ludkovski, “Nihayetinde, ölümü tetikleyen bireysel düzeydeki faktörler doğası gereği rastgeledir ve asla tam olarak öngörülemez” diyor.


Franson’a, gerçekten daha sağlıklı mı oluyoruz yoksa sadece sağlıksız olma konusunda daha mı endişeleniyoruz diye soruyorum. “Bence her ikisi de,” diyor. “Kişisel optimizasyona dair çok sağlıksız bir takıntı var — her şeyi takip etmek, her şeyi kontrol etmeye çalışmak.”


Death Clock da kısmen bu suçtan muaf değil miydi?


Kan tahlillerimi verdikten bir hafta sonra sonuçlar geldiğinde, sonuçlar büyük ölçüde doktorumun bu yılın başlarında beni uyardığı gibiydi. Kolesterolüm sınırda yüksek ve kan şekerim ‘diyabet öncesi aralığa doğru süzülüyor.’ Şaşırtıcı bir şekilde, ‘karaciğer sağlığım optimal’ ve kortizol seviyelerim normal. Sözde ‘wellness’ influencer’larının videoları, son zamanlarda yaşadığım bir dizi uykusuz gecenin yüksek kortizol seviyesinden kaynaklandığına beni ikna etmişti ancak görünüşe göre algoritma her zaman haklı çıkmıyor.


Sonuçlarıma dayanarak uygulama bana sürekli yeni görevler vermeye devam etti. D3 vitamini alımımı artır! Kemik yoğunluğu için DEXA taraması randevusu al! Bir uzmanla prostat spesifik antijen taraması hakkında görüş! Franson, Death Clock’un nihayetinde birinci basamak hekimlerinin yerini almasını istediğini iddia etmesine rağmen, uygulama sonuçlarımı bir doktorla görüşmem için beni sürekli teşvik etmeye devam etti.


Sonunda, sağlık verilerini takip etmenin ancak belli bir yere kadar işe yarayabileceğini fark etmeye başladım. Your Second Prime: Does Aging Suck, or Do We Suck at Aging? kitabının yazarı Gretchen Terry-Leonard’a göre, bir şeyi ölçebilmek, onu yönetebilmek anlamına gelir. Ölüm böyle işlemez, diyor ve ekliyor: “Bu yüzden ölçüm, farklı bir ihtiyaca hizmet etmeye başlar: daha az korkmak ihtiyacı.”


Terry-Leonard, aynı zamanda yapay zekanın beyin sağlığı üzerindeki etkisini inceleyen bağımsız bir araştırma enstitüsü olan Center for Deeply Human Leadership’in kurucu ortağı. Tüketicilere yönelik uzun ömür uygulamalarının tek başına olumlu davranış değişikliklerine yol açabileceğine şüpheyle yaklaşıyor. “Gerçekler zihinleri değiştirmez,” diyor. İnsanlar belirli faaliyetlerin sağlıksız olduğunu anlıyorlar ancak yine de bunları yapıyorlar.


Ölümü göz önünde bulundurmak, sahip olduğumuz en eski uygulamalardan biridir ve önemli olan, kişinin hayatında gerekli değişiklikleri yapma konusunda kişisel iradeye sahip olup olmadığını hissetmesidir. Ölüm düşüncelerinin sağlık seçimlerini nasıl şekillendirdiğini inceleyen araştırmacılar, insanların harekete geçmek için gereken özgüvene ve kaynaklara sahip olduklarında daha sağlıklı davranışlara yöneldiklerini tespit etmişlerdir; ancak herkesin bu imkânlara sahip olduğu söylenemez. “Ve bunlar olmadan,” diyor Terry-Leonard, “kaygı, sağlığımızdan ziyade kendimizle ilgili hislerimizi korumaya yönelme eğilimindedir.”


Kitabı için araştırma yaparken Terry-Leonard, yaşlanmaya karşı daha olumlu tutum sergileyen yaşlı yetişkinlerin, olumsuz bakış açısına sahip olanlara göre ortalama yedi buçuk yıl daha uzun yaşadığını keşfetti. Ölüm geri sayımı içeren bir uygulama, “bize yaşlanmanın bir kayıp olduğunu sessizce öğretebilir” ve uzun ömürlülüğü teşvik etmek yerine engelleyebilir.


Death Clock’u kullandığım ay boyunca, bu gerçeği tamamen göz ardı edemedim. Vücut fonksiyonlarımın titiz bir bekçisi haline geldim; vergi beyannamesi son tarihinden hemen önce sayıları deli gibi hesaplayan bir muhasebecinin coşkusuyla “günlük alışkanlıklarımı” kaydettim. Tek bir günde, en az 30 dakika kuvvet antrenmanı yaptığımı, alkolden uzak durduğumu, dişlerimi fırçalayıp diş ipi kullandığımı, düzenli uyuduğumu, saunada zaman geçirdiğimi ve sekiz bardaktan fazla su içtiğimi kaydederek ömrüme 5,8 yıl ekledim. Ancak ölüm tarihimi iyileştirmek için çabalarken bile saat her zaman oradaydı ve geri sayım yapıyordu. Tek ve sabit bir yönde ilerleyen bir yük gibiydi: tik, tik, tik. Zaman, optimize etmek zorunda kaldığım bir yük haline geldi.


İnsanların kaçmaya çalıştıkları şeyin tam da kendisiyle meşgul olmaları mantıklı. Kontrol ihtiyacı bağımlılık yapar. Ancak Death Clock, öbür dünya hakkındaki endişelerimi ve sorularımı yatıştırmak yerine, onları daha da güçlendiriyor gibi görünüyordu.


Kurmak istediğim hayatın görüntüsü zihnimde netleşirken – ki bu hayat, şimdiden lezzetli bir şekilde öngörülemez yollarla şekillenmiş durumda – bunun, olayları nasıl gerçekleştireceğimle pek ilgisi olmadığını, tamamen kiminle gerçekleşmesini istediğimle ilgili olduğunu fark ediyorum. Hayat, zamana zaman eklemekle değil, elimizden geldiğince onu anlamlı kılmakla ilgilidir. Telefonumdaki Death Clock bildirimlerini sessize aldım ve bir arkadaşıma mesaj attım: “Saat 7’de buluşalım.”


Bu makale ilk olarak WIRED sitesinde yayınlanmış ve Samet Kelebek tarafından İngilizceden çevrilmiştir.

WIRED dergisinde kıdemli yazar olarak görev yapmaktadır ve internet kültürü, cinselliğin geleceği ve çevrimiçi flört konularını ele almaktadır. WIRED dergisinde yayınlanan “A People’s History of Black Twitter” başlıklı kapak haberi, 2024 yılında Hulu için bir belgesel dizisine uyarlanmış ve AAFCA En İyi Belgesel Ödülü ile Rockie En İyi Belgesel Dizisi Ödülü’nü kazanmıştır. Los Angeles’ta yaşamaktadır.

Jason Parham

DAHA FAZLASI

Yapay Zekada Filigran, Damgalanmak mı Demek?

Kullanıcılar arasında şimdiden tartışmalar başladı. Bazıları metin çıktılarına da bu tür etiketler eklemenin damgalanma riskini de beraberinde getireceğini düşünüyor. Bazıları ise metinlere müdahale etmenin kaliteyi düşürebileceğinden endişeli.

Güzellik Alışverişinin Yeni Algoritması

Yapay zeka, güzellik sektöründe ürün öneren bir dijital danışman olmanın ötesine geçiyor. Kozmetik devleri artık sadece tüketicinin değil, onlar adına karar veren algoritmaların da tercihi olmak için yarışıyor.

Fable 5.2’de Bin Ajan, Sekiz Gün, Bir İşletim Sistemi

Anthropic’in yeni modeli Claude Fable 5.2, binden fazla yapay zeka ajanıyla yalnızca sekiz günde, çalışan bir işletim sistemi prototipi geliştirdi.

Dünya Modelleri Yakında Her Yerde Karşımıza Çıkacak. İşte Bilmeniz Gerekenler

Yapay zekayı metinden 3B uzaya taşıyan dünya modelleri, gerçek dünyadaki fizik kurallarını simüle ederek robotlara ve otonom araçlara gerçek dünyada nasıl yol bulacaklarını öğretiyor.