Paradox Krizi ve Oyun Dünyasında Siyasetin Sınırları

Hearts of Iron IV’ün resmi Discord sunucusunda Atatürk fotoğrafına ilişkin karar boykot çağrılarına yol açtı. Aynı serinin Çin’de yasaklanmasından Blizzard’ın Hong Kong protestosuna kadar geçmiş örnekler, siyasi itirazların oyun şirketleri için farklı sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.

Hearts of Iron IV’ün resmi Discord sunucusunda Mustafa Kemal Atatürk fotoğrafı kullanan bir oyuncunun yasağını kaldırmak için profil görselini değiştirmesinin istenmesi, Türk oyuncuların tepkisini çekti. Oyuncu Yiğit Emre Katran, hesabı ele geçirilip spam göndermek için kullanıldığı gerekçesiyle önce sunucudan çıkarıldığını; hesabını geri aldıktan sonraki itiraz sürecinde Atatürk fotoğrafının sorun edildiğini anlattı. Sosyal medyada boykot çağrıları ve oyunun Steam sayfasında protesto yorumları yayıldı.

Paradox, moderasyon kuralının tutarlı uygulanmadığını ve olayın kötü yönetildiğini kabul ederek kuralı değiştirdi. Yeni düzenleme, 1 Ocak 1800’den sonra doğan siyasi veya askeri kişilerin gerçek fotoğraflarını profil görseli olarak yasaklıyor. Oyunun resmi çizim portrelerine ise, Nazi Almanyası’nın önde gelen liderleri dışında izin veriyor. Dolayısıyla Atatürk’ün gerçek fotoğrafı hala yasak; oyundaki çizim portresi kullanılabiliyor. Şirket, sunucunun yönetiminden sorumlu olduğunu da belirtiyor.

Aynı seride iki siyasi tartışma

Hearts of Iron serisi, tarihi tasvirler nedeniyle daha önce de itirazlarla karşılaştı. Çin Kültür Bakanlığı, serinin ilk oyununu 2004’te tarihi gerçekleri çarpıttığı ve ülkenin toprak bütünlüğüne zarar verdiği gerekçesiyle yasakladı. İtirazın odağında Tibet, Mançurya ve başka bölgelerin oyun haritasındaki konumu vardı. Bu, oyuncuların düzenlediği bir boykot değil, devletin dağıtımı engelleme kararıydı. İlk oyun o tarihte Paradox Entertainment adı altında yayımlanmıştı; oyun faaliyetlerini devralan Paradox Interactive aynı yılın sonlarında kuruldu.

Daha yakın bir örnek Şubat 2025’te yaşandı. Hearts of Iron IV: Graveyard of Empires ek paketinin geliştirme paylaşımlarında, Hindistan için düşünülen alternatif tarih yolu ve Tibet üzerindeki oyun içi haklar bazı Çinli oyuncuların protestosuna yol açtı. Steam tartışmalarında ek içeriği satın almama çağrıları da görüldü. Paradox, ‘İpek Yolu İmparatorluğu’ seçeneği hakkındaki topluluk görüşlerini dikkate aldığını açıklayıp bu yolu Timuriler etrafında yeniden tasarladı.

Blizzard’ın Hong Kong kararı ve Devotion protestosu

Şirketin yönettiği bir alanda siyasi ifadeye getirilen sınır açısından en yakın örneklerden biri Blizzard’ın 2019’daki Hearthstone kararı. Profesyonel oyuncu Blitzchung, turnuva yayınında Hong Kong protestolarına destek verdi. Blizzard önce oyuncuya 12 ay men cezası verdi ve ödül parasını geri çekti. Karar, oyuncuların protestolarına ve Blizzard hesaplarını kapatma çağrılarına yol açtı. Şirket daha sonra ödül parasını iade edip cezayı altı aya indirdi; turnuva yayınlarında siyasi açıklamalara ilişkin kuralını ise sürdürdü.

Tayvanlı stüdyo Red Candle Games’in Devotion oyunu da 2019’da Çin lideri Şi Cinping’e gönderme yapan bir oyun içi görsel nedeniyle Çinli oyuncuların olumsuz yorumlarıyla karşılaştı. Stüdyo görseli kaldırdı, özür diledi ve oyunu Steam satışından çekti; Çinli yayıncı ortağıyla ilişkisi de sona erdi. Oyunun bugün stüdyonun kendi mağazasında satılıyor olması önemli bir ayrıntı: 2019’daki çekilme, kalıcı bir satış yasağı anlamına gelmiyor.

Siyasi ve tarihi itirazlar bazen yayıncı kararını da değiştirdi. Konami, Irak Savaşı’ndaki Felluce Muharebesi’ni konu alan Six Days in Fallujah projesini, asker yakınları ve başka grupların eleştirilerinin ardından 2009’da yayınlamaktan vazgeçti. Oyun yıllar sonra başka bir yayıncıyla Steam’de erken erişime çıktı. Ubisoft ise 2024’te Assassin’s Creed Shadows’un Japonya tasviri ve tarihi kişi Yasuke hakkında gelen eleştirilere yanıt vererek bazı tanıtım malzemeleri için özür diledi; oyunun tarih kurgusu olduğunu vurguladı.

Paradox’un kararında son durum

Paradox’un Atatürk kararında şu ana kadar doğrulanabilen somut sonuç Discord kuralının değişmesi. Şirket, 25 Eylül’deki ikinci açıklamasında kullanıcılara gerçek fotoğraflı profil görsellerini değiştirmeleri için yedi gün tanıdı; taciz ve tehdit nedeniyle uzaklaştırılan hesapların ise kapalı kalacağını bildirdi. Böylece kural konusunda geri adım atıldı, ancak Atatürk’ün gerçek fotoğrafına yönelik yasak kalkmadı.

30 Eylül itibarıyla, fotoğrafı kullanan Yiğit Emre Katran’ın sunucuya yeniden alındığına ilişkin doğrulanmış bir açıklama yok. Katran, 24 Eylül’de Odatv’ye moderatörün görevden alınmasını istediklerini, ancak bunun gerçekleşmediğini söyledi. Paradox, moderatöre daha sonra bir yaptırım uygulanıp uygulanmadığını da duyurmadı. Steam’in ürün sayfası, bazı ‘konu dışı’ değerlendirme dönemlerini puan hesabı dışında tuttuğunu bildiriyor. Bu durum, yorumların silindiği anlamına gelmiyor.

Paradox hissesinin Stockholm Borsası’ndaki kapanışı 25 Eylül’de 157,40, 28 Eylül’de 150,50 ve 29 Eylül’de 151,50 İsveç kronuydu. Hissedeki düşüş ve kısmi toparlanmayı boykot çağrılarına bağlayacak bir kanıt yok. Boykotun oyunun satışlarına ne ölçüde etki ettiğini gösteren doğrulanmış bir veri de henüz yayınlanmadı.