Mahmut Karslıoğlu
Geleceğin Teknolojileri
10 Kasım 2026 12:19

Gökyüzündeki Otoban Çağı: Türkiye’nin ‘Dronban’ Projesi Lojistiği Nasıl Yeniden Tanımlıyor?

Trafikte çile çekmekten sıkılan kargolar gökyüzüne taşınıyor! ‘Dronban’ projesinden yapay zekalı hava koridorlarına kadar dron otoyolları hakkında bilmek istediğiniz her şey.

Gökyüzündeki Otoban Çağı: Türkiye’nin ‘Dronban’ Projesi Lojistiği Nasıl Yeniden Tanımlıyor?

Görsel: Salvator Barki/gettyimages (Yapay zeka ile düzenlenmiştir)

Haberlerimizi Google'da Takip Edin

Tıklayın, gelişmelerden anında haberdar olmak için tercih edilen kaynaklarınıza ekleyin.

Google

Balkonunuzda kahvenizi yudumlarken tepenizden vızıldayarak geçen sekiz pervaneli bir metal yığınının size sipariş ettiğiniz soğuk demlenmiş kahveyi mi getirdiğini, yoksa mahallenin kedisini mi gözetlediğini sorguladığınız o paranoit çağdayız. Yıllardır bilim kurgu filmlerinde gördüğümüz, gökyüzünün kargo kutularıyla dolup taştığı o ütopik ya da distopik gelecek nihayet kapımıza dayandı. Ancak elbette hava sahasını rastgele uçuşan hobi dronlarına terk etmeyeceğiz. Ulaştırma Bakanlığı’nın öncülüğünde hayata geçirilen ‘Dronban’ projesiyle, gökyüzünde görünmez ama milimetrik olarak hesaplanmış dijital otoyollar inşa ediliyor.


Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından yayımlanan İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA), Türk hava sahasında otonom ve görüş hattı dışı (BVLOS) uçuşların hukuki zeminini resmen oluşturdu. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’nun aktardığı üzere, 1,5 milyondan fazla lisanslı pilot ve 65 binden fazla tescilli İHA için dijital uçuş koridorları tanımlanıyor.


SHT-İHA mevzuatına göre Türk hava sahası Yeşil, Kırmızı ve Turuncu bölgelere ayrılıyor. Yeşil Bölge, Operasyonel izin gerektirmeyen serbest alanları kapsarken Kırmızı Bölge, askeri ve hassas sahalar gibi uçuşa kapalı alanları ifade ediyor. Turuncu Bölge ise uçuş izni veya hava sahası hacmi tahsis edilen alanların haritada dinamik olarak işaretlenmesiyle oluşuyor.


Hobi amaçlı uçuşlara tamamen kapalı olan bu hava otoyollarında yalnızca P2 lisansına sahip profesyonel pilotlar ve yetkili işletmeler bünyesinde operasyon yürütülebiliyor. Araçlar kalkış kütlesine göre M0 (500g-4kg) ile M3 (150kg+) arasında sınıflandırılırken, coğrafi sınırlama (Geofence) ve uzaktan tanımlama (Remote ID) sistemleri zorunlu tutuluyor. Gökyüzündeki bu yoğun trafiğin kaosa dönüşmemesi için ise ’İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi (İHATTYS)’ devrede.


Argela tarafından geliştirilen ve EASA/ICAO standartlarıyla tam uyumlu olan yapay zeka destekli UTM (Unmanned Aircraft System Traffic Management) platformu, 5G haberleşme altyapısını kullanarak tüm dronların anlık konum, hız ve irtifa bilgilerini canlı olarak takip ediyor. Otonom rotalar, yapay zeka algoritmalarıyla ‘en kısa yol ve faz farkı’ hesaplanarak çiziliyor. Çakışan talepler ve çatışmalar da sistem tarafından anında tespit edilip müdahale ediliyor. Sinyal ve bağlantı kopması durumunda ise dronlar yerleşim alanları üzerinden geçmeden önceden belirlenmiş acil kurtarma alanlarına otomatik yönlendiriliyor. Hatta güzergahlar üzerine batarya bitmesi ya da olumsuz durumlara karşı tamir ve şarj istasyonları kurulması planlanıyor.


Peki bu hava otoyollarında ne taşınacak?

Lojistik ve aktarma merkezleri arasında şehirlerarası düzenli otonom kargo seferlerine ek olarak organize sanayi bölgeleri, fabrikalar ve limanlar arasında kritik yedek parça transferleri zamandan tasarruf sağlayarak havadan gerçekleştirilecek. En önemlisi ise sağlık lojistiği. Hastaneler arasında kan, ilaç, aşı ve tıbbi numuneler bu şekilde dakikalar içinde sevk edilebilecek.


Ayrıca Kışın karayolu ulaşımı kesilen yerleşim yerlerine ve adalara kesintisiz ikmal yapılması da sağlanacak. 6 Şubat depremlerinin gösterdiği gibi karayolunun kilitlendiği acil durumlarda da yine tıbbi malzeme ve iletişim cihazları ilk saatlerde dronlarla ulaştırılacak, anlık görüntüleme ve haritalama ile arama-kurtarma desteklenecek.


Türkiye'nin bu alandaki en büyük kozu savunma sanayisindeki deneyimi. Tarsus Üniversitesi araştırmacılarından Muhammed Turgut ve Semih Yıldızel’in DergiPark bünyesinde yayımladıkları "Türkiye’de Savunma Sanayisinde Geliştirilen İnsansız Hava Aracı Teknolojilerinin Ticari Drone Lojistiğine Aktarılabilirliği" başlıklı nitel araştırmada, bu konuda 15 uzmanın değerlendirmeleri yer alıyor.


Araştırmaya katılan teknik uzmanlar, "Bayraktar, ANKA ve Akıncı gibi platformlarda kazandığımız uzun uçuş süresi, zorlu şartlara dayanıklılık, otonom uçuş ve güvenli haberleşme birikimi kargo İHA'larına doğrudan aktarılabilir" diyerek çift kullanımlı teknoloji (dual-use) avantajına dikkat çekiyor. Bu teknik kapasitenin sivil lojistiğe entegrasyonuyla Türkiye'nin küresel pazarda teknoloji ihracatçısı konumuna gelebileceğine de dikkat çekiliyor.


Ancak araştırma; batarya ve menzil sınırları, güvenlik güçlerinin jammer/sinyal kesicileri, gürültü, KVKK kapsamındaki veri gizliliği ve toplumsal kabul gibi etkenler nedeniyle dronların karayolu taşımacılığını tamamen ortadan kaldırmayacağını; iki sistemin birlikte çalıştığı ‘hibrit bir model’ sunacağını belirtiyor.


Dron teknolojilerinde dünyada önde gelen ülkelerden biri olarak kendi trafik kurallarımızı yazarak otonom lojistiğin altyapısını inşa ediyor olmamız da aslında beklediğimiz bir gelişmeydi. Görünen o ki karayolundaki kırmızı ışıklardan bunalan kargo paketleri yakında başımızın üstünde süzülürken, gökyüzünün bu yeni düzenine alışmak hepimiz için kaçınılmaz olacak.

WIRED Türkiye Dijital Direktörü. 30 yıldır teknoloji üzerine yazılar yazmaktadır. Türkiye'nin ilk oyun dergisinin kurucu ekibinde yer almış ve önemli teknoloji dergilerinden birinde muhabirlikten başlayan ve Genel Yayın Yönetmenliğine kadar uzanan uzun bir süreçte teknoloji içerikleri üretmiştir. Ayrıca daha önce bir başka yayın grubunun Video Projeler ve Teknoloji İçerikleri Yönetmenliğini de üstlenmiştir. Oyun ve geleceğin teknolojileri üzerine özel ilgisi vardır.

Mahmut Karslıoğlu

DAHA FAZLASI

Kuantum Bilgisayarda ‘Hibrit’ Yaklaşım: Hesaplama Yükü Bin Kat Azalabilir

Kuantum bilgisayarların en önemli sınırlamalarından birini aşabilecek yeni bir yöntem geliştirildi. Kübitleri elektromanyetik rezonatörlerle birleştiren hibrit sistem, bazı karmaşık kuantum hesaplamalarında gereken kaynakları bin kata kadar azaltabiliyor.

2030’a Giden Yol Çıkmaz Sokak Değil

Birleşmiş Milletler’in sürdürülebilir kalkınma hedefleri çok yavaş ilerlese de veri, deneyim ve teknoloji bu süreci hızlandırabilir.

Zamanı Ölçmek İçin Atomun Çekirdeğine İnildi

Viyana ve Pekin’deki iki ekip, nükleer saatlerin çalışan ilk prototiplerini geliştirdi. Bu saatler zamanı atomun çekirdeğindeki değişimi referans alarak ölçüyor.

Evin Önünden Geçen Vızıldamalar: Teslimat Drone’ları

Otonom sistemler, kargolara da müdahale ederken Amazon’un teslimat drone’ları dakikalar içinde siparişi kapıya getirebiliyor ancak bir sorun var: Vızıldıyor ve ses yapıyorlar.