Dijitalleşen Hayatta Sistem Arızası

2007’de beyaz perdeye çıkan Zor Ölüm 4’ü izlemiş miydiniz? Bilgisayar korsanları ABD’nin teknolojik alt yapı unsurlarına, trafik ışıklarından bankalara, ağlara, ekonomiye hatta enerji santrallerine saldırarak kaotik bir ortam oluşturuyorlardı. Tabii ki biraz da kişisel nedenlerle ana karakter olan polis memuru John McClane (Bruce Wills), olaya dahil olarak sorunu bir şekilde çözüyordu. O zamanlar bir siber saldırının bu denli büyük olması senaryodan ibaret görünürken geçtiğimiz günlerde Avrupa’nın büyük market zincirlerinin depolarına ve internet altyapılarına gerçekleştirilen saldırı gerçekliğin senaryoyla iç içe girdiği günlere yaklaştığımızı gösteriyor.

28 Nisan 2025’te İspanya ve Portekiz’de elektrikler kesildiğinde günlük hayatın ne kadarının dijital ve elektrikli sistemlere bağlı olduğu da birkaç saat içinde anlaşılmıştı. Trenler durdu, kartla ödemeler aksadı, iletişim ağlarında kesintiler yaşandı. Havalimanlarında yedek güç kaynakları devreye girse de uçuşların gecikmesi ve iptal edilmesi engellenemedi. Banka hesaplarında para olsa da çalışmayan bir sistemde paraya erişim de mümkün olmayınca sosyal hayata etkisi katlanarak yaşandı. Öyle ki Avrupa Merkez Bankası’nın aktardığı verilere göre o gün İspanya'daki mağazalarda kart harcamaları yaklaşık yüzde 41, e-ticaret harcamaları ise yüzde 54 düştü.

Aradan yaklaşık bir buçuk yıl geçtiğinde 11 Ekim’i 12 Ekim’e bağlayan gece Fransa'da yüzlerce süpermarket bu kırılganlığın başka bir yüzüyle karşılaştı. Bu kez elektrikler kesilmedi, hackerlar marketlerin dondurucularını yöneten bilgisayar sistemlerine müdahale etti.

Bir gıdayı evinize aldığınızda genellikle ilk iş buzdolabına koymak veya dışarıda durabilenler içinse serin yerde tutmak değil mi? Özellikle büyük market ve gıda depolama zincirlerinde soğutucuların sıcaklığı da internete bağlı sistemlerle izleniyor. Kontrol uzaktan yapılabiliyor.

Normalde market ve saldırı kelimeleri size ne çağrıştırır? En azından benim için fiziksel müdahalelerle hırsızlık. Ancak yeni dönemde görünen o ki fiziki müdahale yerini siber saldırıya bırakıyor. Saldırganlar yüzlerce marketin soğutma kontrol sistemlerine müdahale etti. Bazı cihazlarda sıcaklık 50 dereceye yükselirken buz çözme süreleri uzadı, gıdalar bozuldu ve bazı mağazalarda yangınlar çıktı.

Sabah mağazalara gelen çalışanlar, eriyen dondurulmuş ürünlerle ve bozulan gıdalarla karşılaştı. Intermarché, Carrefour ve Hollandalı Albert Heijin gibi büyük zincirlerin yüzlerce mağazası etkilendi. Bir gün bir siber saldırı sonucu neredeyse bir kamyon dolusu dondurulmuş ürünü çöpe atmak zorunda kalmak şimdiye kadar belki de kimsenin aklına gelmemiştir. Le Monde’a konuşan Intermarché işletmecisi Charles Dezon da böyle bir olasılığı düşünmeyenlerden. “Saldırıyı ancak depoyu su bastığında fark ettik” diye anlatan Dezon, tek mağazadaki alış maliyetiyle 21 bin euroluk ürün kaybı olduğunu belirtiyor.

Saldırının odağında Danfoss'un soğutma kontrol cihazları bulunuyor. Siber güvenlik şirketi Claroty, ağustosta AK-SM 800A cihazındaki açıkları yayımlamıştı. Üretici düzeltmeler sunsa da etkilenen sistemlerin bir bölümünde eski yazılımlar ve desteklenmeyen cihazlar kullanılıyordu. Fransız siber güvenlik kurumu CERT-FR, yönetim arayüzlerinin internetten ayrılmasını istedi. Saldırganların tam olarak hangi açığı kullandığı henüz kesinleşmedi.

Gün geçtikçe yapay zeka daha da fazla işe dahil oluyor. Robotlar daha fazla rafı tarayacak, yazılımlar daha çok makineyi yönetecek. Mesele dijitalleşmeden vazgeçmek değil, bir gün sistemlerin çalışmayabileceğini kabul ederek tasarlamak. Çünkü geleceğin en güvenli teknolojisi hiç bozulmayacağını söyleyen değil, bozulduğunda insanları gıdasız, parasız veya çaresiz bırakmayan teknoloji olabilir.