Çin’in Açık Kaynaklı Yapay Zeka Modelleri Silikon Vadisi’nin Oyun Planına Meydan Okuyor

Yapay zeka sektörü henüz tam anlamıyla yeni bir DeepSeek 2.0 anı yaşamıyor ancak buna çok yakınız. Önde gelen Çinli yapay zeka laboratuvarları son dönemde en ileri seviyeye yaklaşan açık kaynaklı modelleri art arda yayımlıyor. Z.ai haziran ayında GLM 5.2’yi, Moonshot AI geçen hafta Kimi K3’ü, Alibaba ise bu pazartesi Qwen 3.8’i yayımladı.

Silikon Vadisi ve Washington bu modelleri, özellikle de aralarında en iyisi olarak görülen K3’ü hemen konuşmaya başladı. Girişim sermayesi yatırımcısı ve Başkan Donald Trump’ın yapay zeka danışmanı David Sacks, Moonshot’ın modelinin performansını ‘endişe verici’ diye niteledi. ABD Ticaret Bakanı Scott Bessent ise bu haftanın başında ülkesinin Çinli yapay zeka şirketlerine yaptırım uygulayabileceğini söyledi.

Beyaz Saray Bilim ve Teknoloji Politikası Ofisi Direktörü Michael Kratsios, çarşamba günü Trump yönetiminin ‘Moonshot AI’ın K3 modelini geliştirirken Anthropic’in Fable modelinden damıtma yoluyla yararlandığına dair bilgiye sahip olduğunu’ ileri sürdü. Kratsios bunun ‘ABD’nin tescilli teknolojisini çalmak ve Amerikan araştırmalarını baltalamak’ anlamına geldiğini ve ‘kabul edilemez’ olduğunu söyledi. Moonshot AI, yorum talebine hemen yanıt vermedi.

Yeni Çin modellerinin birkaç ortak özelliği var. Bağımsız kuruluşların performans testleri, bu modellerin en iyi Batılı modellerle neredeyse aynı düzeyde çalıştığını gösteriyor. Yılın yapay zeka alanındaki en gözde konusu olan ajan tabanlı kodlama görevleri için optimize edilmiş durumdalar. Ayrıca model ağırlıkları açık biçimde yayımlandı ya da yakında yayımlanacak. Bu da onları erişilebilir ve şeffaf hale getiriyor.

Günümüz ile dünyanın DeepSeek’in R1 modeli karşısında şaşkınlık yaşadığı Ocak 2025 arasındaki en güçlü benzerlik, Amerikan ve Çin yapay zeka laboratuvarlarının açıklık konusunda giderek farklı yollar izlediğini yeniden göstermesi olabilir.

DeepSeek ilk kez sahneye çıktığında, en gelişmiş modeller seviyesinde performans göstermek için milyarlarca dolarlık bilgi işlem altyapısı ve eğitim yatırımıyla geliştirilen kapalı kaynak modellerin şart olduğu varsayımına meydan okudu. Batılı yapay zeka laboratuvarları o tarihten bu yana aynı yöntemle ilerlemeyi sürdürdü. Bugün Amerikan şirketlerinin en gelişmiş modellerine erişim bir yıl öncesine göre daha sıkı biçimde sınırlandırılmış durumda.

Anthropic aylar boyunca son modeli Mythos’un sistemlere sızma konusunda tehlikeli ölçüde yetenekli olduğunu, bu nedenle sadece onaylı işbirliği ortaklarının erişimine açılabileceğini söyledi. Model daha geniş kullanıma sunulduğunda Beyaz Saray kapsamlı ihracat kontrolleri getirdi. Bu karar Anthropic’i Mythos ile daha düşük kapasiteli kardeş modeli Fable 5’i geçici olarak çevrimdışı bırakmaya zorladı. OpenAI da Beyaz Saray’dan gelen bir talebin ardından GPT 5.6’nın yayımlanmasını erteledi.

Çin’de ise yaklaşım oldukça farklı. Çinli girişimler ve teknoloji devleri açık kaynağa daha güçlü biçimde yöneliyor. Yeterli bir bilgisayar altyapısına sahip herkes artık açık ağırlıklı bir modeli indirip kendi cihazında çalıştırabiliyor ve ihtiyacına göre özelleştirebiliyor. Böylece OpenAI ve Anthropic’in ürünlerinde izin verdiğinden çok daha geniş bir hareket alanına sahip oluyor. Açık ve kapalı model tartışması, pek çok açıdan ABD ile Çin arasındaki rekabetle hiç olmadığı kadar iç içe geçmiş durumda.

Çinli laboratuvarların açık kaynaklı modeller üzerine kurulu bir iş stratejisi seçmesinin pek çok nedeni var. Yapay zeka alanının daha yeni ve küçük oyuncuları olan Çinli şirketler, modellerini ücretsiz ve açık sunarak daha fazla kullanıcı, işbirliği ortağı ve medya ilgisi çekebilir. Bu tercih onları OpenAI, Anthropic, Google, SpaceX ve yüksek bütçeli diğer devlerin yarıştığı kulvardan da ayırıyor.

Alibaba’nın şirket içindeki yapay zeka modeli geliştirme ekiplerini yeniden düzenlemesinin ardından bu yılın başında kapalı kaynak yarışına katılmayı düşündüğüne ilişkin söylentiler yayıldı. Ancak teknoloji devi pazartesi günü, dünya çapındaki teknoloji topluluğunun ilgi gösterdiği açık kaynaklı model serisi Qwen’in son sürümünü yine açık ağırlıklarla yayımlayacağını açıkladı. Bu karar, şirketin şimdilik yön değiştirmediğini müşterilere ve kamuoyuna gösterdi.

Çin’in yaklaşımını en güçlü biçimde doğrulayan unsur modellerin kendisi olabilir. Çinli laboratuvarlar, yaygın biçimde dünyanın en iyi açık kaynaklı yapay zeka modelleri olarak kabul edilen sistemler üretti. En yetenekli sistemleri geliştirme ayrıcalığı artık Amerikan şirketlerinin tekelinde değil.

Kullanıcı oylarına dayalı model değerlendirme platformu Arena AI, K3’ü web geliştirme görevlerinde en iyi model olarak sıralıyor. Ajan tabanlı görevlerde ise Anthropic’in Fable ve Opus 4.8 modelleri ile OpenAI’ın GPT 5.6 modelinin hemen ardından dördüncü sıraya yerleştiriyor. Bağımsız yapay zeka performans ölçüm şirketi Artificial Analysis da K3’e zeka endeksinde üçüncü sırada yer veriyor.

Moonshot AI, 16 Temmuz’da K3’ün önizleme sürümünü yayımladıktan kısa süre sonra dünyanın dört bir yanındaki kullanıcılar modeli denemek için harekete geçti. Talep, şirketin çıkarım işlemleri için ayırdığı hesaplama kaynaklarını öylesine zorladı ki Moonshot AI yeni kullanıcı kayıtlarını geçici olarak sınırlandırdı.

Batılı rakiplerine yakın yetenekler sunan açık kaynaklı Çin modellerini kullananların sayısı arttıkça, bazı kullanıcılar OpenAI ya da Anthropic’in ürünlerine para ödemeye değip değmediğini sorgulamaya başladı. Birden fazla Çinli laboratuvarın yetenekli ajan tabanlı modeller geliştirebilmesi ve bunları kamuya açmaktan çekinmemesi, OpenAI ile Anthropic’in rakiplerinden açık ara önde olduğu yönündeki yaygın kanıyı zayıflatıyor.

DeepSeek’te olduğu gibi K3’ün destekçileri de modeli, Batılı yapay zeka sistemlerinin gereğinden fazla övüldüğünün ve korunduğunun kanıtı olarak kutluyor. Bağımsız araştırma şirketi Tech Buzz China’nın kurucusu Rui Ma, bir sosyal medya paylaşımında “Kimi’nin gördüğü ilginin boyutu gerçekten inanılmaz” dedi. Ma, K3’e yönelik talebin şirketin sunucularını zorladığını duyuran açıklamaya atıfta bulunuyordu. Ardından, “Bunu ancak Silikon Vadisi laboratuvarlarının geçen yılki kötü iletişimi ve kararları mümkün kıldı” diye ekledi.

Kısa süre önce Moonshot AI’ın Çin’deki ofisini ziyaret eden Seattle merkezli bağımsız yapay zeka araştırmacısı Nathan Lambert, “Anthropic’in riskleri abarttığını ya da yakında ortaya çıkacak fakat bugün henüz yaygınlaşmamış riskleri anlattığını düşünüyorum” diyor. Lambert yine de kamuoyunun geri kalanı gibi Mythos’un gerçek performansı hakkında doğrudan çok az bilgiye sahip olduğunu kabul ediyor. “Bu değerlendirme için birkaç özel şirkete ve kurumsal kapasitesi zayıflamış bir federal hükümete güveniyoruz.”

Çin’in açık kaynaklı modelleri, Batı’nın yapay zeka hakkındaki ana akım anlatısına meydan okurken Amerikan kapalı modellerinin yerine kullanılabilecek işlevsel ticari alternatifler olduklarını da gösteriyor. Bu modeller sadece X’te konuşulup diğer modellerle performans testlerinde karşılaştırılmıyor. Giderek daha fazla Batılı girişim ve bireysel kullanıcı için yaygın ve kolayca kullanılabilir bir seçeneğe dönüşüyor.

Lambert, Z.ai’ın modelini kastederek “GLM 5.2 ile başlayan, en yeni modelleri gerçekten kullanmaya yönelik belirgin bir değişim var” diyor. “GLM 5.2’nin yayımlanmasının üzerinden haftalar geçmesine rağmen San Francisco Körfez Bölgesi’ndeki yapay zeka araştırmacılarından hala bu modeli iş akışlarının temel bir bölümünde kullandıklarını duyuyorum. Daha güçlü bir model olan Kimi’nin kullanım alanı daha da genişleyecek. Özellikle Mythos, Fable ve GPT 5.6’nın fiilen kullanılamadığı siber güvenlik gibi alanlarda.”

Bu kullanım şimdiden başladı. OpenAI salı günü, GPT-5.6 Sol modelinin açık kaynaklı yapay zeka platformu Hugging Face’in üretim sistemine sızdığı endişe verici bir olayı açıkladı. Hugging Face, diğer gelişmiş modeller yerleşik güvenlik önlemleri nedeniyle yardım etmeyi reddettiği için siber saldırıyı analiz etmek üzere açık kaynaklı GLM 5.2 modelini kullandığını belirtti.

Çinli yapay zeka modelleri genellikle Batılı rakiplerinden daha ucuz ancak asıl satış noktaları bu olmayabilir. K3 gibi modeller token başına daha az ücret alsa da ilk testlere göre aynı sorunları çözmek için Batılı modellerden daha fazla token kullanabiliyor. Bu da maliyet farkını azaltıyor. Kısa süre önce OpenAI’ın stratejik gelecek çalışmalarının başına geçen eski Beyaz Saray yapay zeka danışmanı Dean Ball, bir sosyal medya paylaşımında “Oldukça sınırlı kullanımımda K3’ün token tüketimi bana çok yüksek göründü. Bu modeli çalıştırmanın gerçekten o kadar ucuz olduğu benim için açık değil” diye yazdı. Ball aynı paylaşımda K3’ü “çok iyi bir model” diye övdü.

Çok fazla token kullansalar da K3 gibi modeller, OpenAI ve Anthropic’in yıllardır benimsediği temel varsayımı sarsıyor. Bu varsayıma göre daha iyi modeller için hesaplama kapasitesini büyütmek ve bunun için sınırsız finansman sağlamak gerekiyor. Ball, “Sonuçta açık ağırlıklı modeller, yapay zekaya yönelik yeni sermaye harcamalarını frenliyor” diye yazdı.

Bu haber ilk olarak Zeyi Yang tarafından WIRED’da yayınlanmış ve Enver Can Özer tarafından İngilizceden çevrilmiştir.