ChatGPT’den Önceki Yapay Zeka

Compishco’yu muhtemelen görmüşsünüzdür ancak hatırlamıyor olabilirsiniz. Türkiye’de geliştirilen yapay zeka modeli, şu anki yapay zeka modelleri yokken geliştiricisinin işlerini hallediyor hatta kendi kişiliğini oluşturuyordu. Yaklaşık 20 yıl önce geliştirilen model belirtilene göre 82 farklı duyguya sahipken internetten bilet alabiliyor, öneriler yapabiliyor ve haber analiz edebiliyordu.

Tabii ki dil modelleri Türkiye’den çıktı diyemeyiz. 1970’lerden 1990’lara uzanan onlarca yazılımın yer aldığı ve insan-makine ilişkisinin ilk örneklerinden oluşan bir koleksiyon, Internet Archieve’da kullanıma açıldı. ‘Vintage Artificial Intelligence’ adı verilen koleksiyon ziyaretçilerin eski yapay zeka deneyimlerini doğrudan tarayıcı üzerinden çalıştırmasına olanak tanıyor.

Sitedeki açıklamada, “Yapay zekanın bazı yönlerini temel özellik olarak öne süren, insan ve makine arasındaki ilk etkileşimlere olanak sağlayan, işler biraz tuhaflaşmadan önceki döneme ait erken dönem bilgisayar yazılımlarından oluşan özenle seçilmiş bir koleksiyon. Terapist, sohbet ortağı ve rakip olarak tasarlanmış çeşitli programları içerir” yazıyor.

Kuruluma gerek kalmadan emülatör aracılığıyla başlatılan yazılımlar, eskiye götürürken o zamanki teknolojinin farkındalığını yansıtıyor. Siteye girdiğimde koleksiyonda 101 adet yazılım olduğunu gördüm ve biraz göz atmaya başladım. Birden fazla ‘ELIZA’ isimli yazılım dikkatimi çekince bunun MIT araştırmacısı Joseph Weizenbaum tarafından geliştirilen program olduğunu hatırladım.

Bir psikoterapisti taklit eden ‘DOCTOR’ adlı senaryosuyla kullanıcılarla sohbet edebilen yazılım aslında kelimeleri eşleştiriyor ve hazır yanıtlar üretiyordu. Yine de zamanında gerçek bir insanla iletişim kuruyormuş hissiyatı uyandıran yazılım, bilim kurgu filmlerindeki gibi.

Arşivde Apple II’den Atari 800’e, PalmPilot’tan Commodore sistemlerine kadar farklı platformlara ait yazılımlar yapay zeka fikrinin kişisel bilgisayarların ilk yıllarında da etkili olduğunu gösteriyor.

Koleksiyonun en ilginç parçalarından biri de 1985 tarihli Racter. İsmi ‘Raconteur’ kelimesinden türetilen bu program, yalnızca sohbet etmiyor; hikayeler ve metinler de üretiyordu. Ortaya çıkan cümlelerin büyük bölümü anlamsız görünse de bazıları yayımlanacak kadar dikkat çekmişti. Bugün üretken yapay zeka modellerinin yazdığı makaleleri, senaryoları ve şiirleri tartışırken, Racter’ın aslında aynı hayalin ilkel bir versiyonunu temsil ettiği görülüyor.

Ancak koleksiyon sadece sohbet botlarından oluşmuyor. Activision tarafından geliştirilen Alter Ego, oyuncuların bir karakterin çocukluktan yetişkinliğe uzanan yaşamını yönettiği psikoloji temelli bir simülasyon sunuyor. Kararlar karakterin kişiliğini ve geleceğini şekillendiriyor.

Dikkatimi çeken oyunlardan biri de SimLife oldu. Maxis tarafından 1992’de geliştirilen oyun şu an klasik gelse de o zamanlar yenilikçiydi. Bitkilerin ve hayvanların DNA kodlarını değiştirerek canlı türleri üretebildiğiniz programda canlıların beslenmesini, üremesini ve avlanma döngülerini izleyebiliyorsunuz.

Bir süre oynadım ancak mantığı ve oynanışı tam anlayamadım. Yani şu anki teknolojide ayak uyduramadım diyebiliriz. Artık alışkın olduğumuz yapay zeka modelleri tabii ki çok daha donanımlı ve kendi kendilerine hareket edebiliyorlar internet üzerinde. Ancak o dönemde de bu tarz yapay zeka yazılımları kullanıcıya sunuluyor ve zamanının teknolojisine göre oldukça ileri düzeyde.

Internet Archieve’da yapılan açıklamada şöyle yazıyor: “Bu koleksiyon, keşfedilmeye değer, bu alanın diğer yönlerine de uzanıyor, ancak klavyenin başındaki zeki ajan olarak sizin göz atmanız ve denemeniz için bırakılmış bir şey. Vintage Artificial Intelligence'da hem makineler hem de insanlar için bir şeyler var.”

Belki bir göz atarak geçmişe dönebilir, eski yapay zeka modellerini oyunlarda ve yazılımlarda deneyebilirsiniz.