Bilimin Seçmediği Çocuk Dünya Kupası’nı Aldı: 1958 İsveç

1958 Dünya Kupası, 8-29 Haziran arasında İsveç’te oynandı. 16 takım katıldı, 35 maçta 126 gol atıldı. Futbolun beşiği Britanya, tarihte ilk kez dört temsilcisiyle aynı turnuvadaydı: İngiltere, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda. Sovyetler Birliği ilk kez Dünya Kupası sahnesine çıktı. Fransa’nın santrforu Just Fontaine ise altı maçta 13 gol attı. Bu hala Dünya Kupası’nda ulaşılan en yüksek bireysel gol sayısı.

Brezilya ve İngiltere arasında oynanan 0-0’lık maç, Dünya Kupası tarihinin ilk golsüz beraberliği olarak kayda geçti. FIFA’ya göre turnuva tarihindeki 110. maçta ilk kez iki takım da gol atamadan sahadan çıktı. Brezilya için bu sessizlik çok sürmeyecekti. Son grup maçında Sovyetler Birliği karşısına Pele ve Garrincha ilk kez birlikte çıktı, oyun bir anda başka bir tempoya geçti.

Brezilya 1958’e gelirken çalkantılı bir dönüşüm sürecinden geçiyordu. Sekiz yıl önce kendi evlerinde düzenlenen turnuvada, Maracana Stadyumu’nda Uruguay’a kaybedilen final, ülkenin futbol hafızasında ağır bir yara açmıştı. 1954’te Macaristan karşısındaki 4-2’lik sert çeyrek final yenilgisi de o yarayı pekiştirmişti. İsveç’e gidilirken Brezilya artık işi yalnız yeteneğe bırakmak istemiyordu. Takımın yanında psikolog Joao Carvalhaes, kondisyoner Paulo Amaral ve diş hekimi Mario Trigo gibi isimler vardı. Futbol, Brezilya kampında sokakla laboratuvar arasında yeni bir yere yerleşiyordu. FIFA’nın Pele dosyasında Carvalhaes’in 17 yaşındaki Pele ve Garrincha için olumsuz rapor verdiği, teknik direktör Vicente Feola’nın ise bu raporu sezgisiyle kenara ittiği anlatılıyor.

Bilim ve teknolojinin futbolla buluşma hikayelerinin belki de en erken örneklerinden biri olarak, hikayenin en güzel tarafı da burada yatıyor. Modern bilim Brezilya’nın hazırlığını modernleştirdi ama oyunun büyüsünü bütünüyle ölçemedi. Carvalhaes’in testleri Pele’yi ‘fazla çocuk’, Garrincha’yı ise ‘ortalamanın altında bir zeka seviyesinde ve vücut anomalisine sahip biri’ olarak tanımlıyordu. Oysa sahada başka bir gerçek vardı. Garrincha’nın bacakları tıp kitaplarında raşitik olarak geçiyordu. Döneminin en büyük yıldızlarından biri olan bu ismin bacaklarının biri içeri, diğeri dışarı dönük, sağ bacağı diğerinden daha kısa idi. Anlatılanlara göre bir futbolcu için dezavantajlı olabilecek bu beden, savunmacılar için çözülemeyen bir geometriye dönüştü. Garrincha’nın meşhur dribbling’lerinde top, onun ayağında düz gitmiyor, rakibin aklını da peşinden büküyordu.

Genç Pele ise turnuvaya sakatlık gölgesiyle geldi, ilk iki maçta oynamadı. Sonra sahaya çıktı ve Galler’e karşı çeyrek finalde kilidi açtı. Fransa’ya karşı yarı finalde hat-trick yaptı. Finalde ev sahibi İsveç’e karşı iki gol attı. Biri topu savunmacının üzerinden aşırtıp ardından voleyle tamamladığı, futbolun posterlerine yapışacak türden bir goldü. Maç 5-2 bitti. Brezilya Avrupa’da Dünya Kupası kazanan ilk Güney Amerika takımı oldu. Maracana’nın sessizliğinden sekiz yıl sonra, Brezilya’nın sesi bu kez İsveç’te yükseldi.

FIFA’nın Pele dosyası, bu 17 yaşındaki çocuğun Galler maçındaki golünden sonra Dünya Kupası’nın en genç golcüsü olduğunu, finaldeki iki golle Brezilya’ya ilk dünya şampiyonluğunu getiren ve 1970’e kadar dünya futbolunu domine edecek hikayenin merkezine yerleştiğini aktarır.

Bir efsanenin doğuşuna ilk tanıklık

Bir efsanenin doğuşa yakından bakanlardan biri de Halit Kıvanç’tı. 1958’deki turnuvayı yakından takip eden Türk heyetinin içinde bulunan duayen isim, Brezilya kampında kimsenin henüz tam tanımadığı 17 yaşındaki Pele’nin yanına gidip onunla konuşmuş, daha sonra Pele ile röportaj yapan ilk uluslararası gazeteci olarak anılmıştı. Brezilya kadrosunun Garrincha ile birlikte öne çıkan isimlerinden bir diğeri de, 1972 ile 1975 yılları arasında Fenerbahçe'yi çalıştıran ve sarı-lacivertli kulübe geldiği günden itibaren oynattığı futbolla büyük iz bırakarak üst üste iki şampiyonluk kazanan büyük efsane Didi idi.

17 Temmuz 1958, Milliyet Arşiv

İsveç 1958 bu yüzden iki ayrı miras bıraktı. Biri sahadaydı: Pele’nin çocuk yaşta kral oluşu, Garrincha’nın oyunu fizik kurallarına ters çeviren futbol tarzı ve Fontaine’in kırılmayan gol rekoru. Diğeri kulübedeydi: psikolog, kondisyoner, diş hekimi, testler, sağlık kontrolleri ve insan bedenini performans verisi gibi okuma arzusu. Brezilya o yaz yalnız ilk kupasını almadı; Maracanazo’nun küllerinden, futbolun yetenekle bilimin aynı sahada oynayabileceği yeni çağın da ateşini yaktı.