ABD’de Tarihi Karar: Meta ve YouTube "Bağımlılık Yaratmaktan" Suçlu Bulundu

ABD’nin Kaliforniya eyaletinde görülen davada jüri, Meta ve YouTube’u genç bir kullanıcının ruh sağlığına zarar vermek ve platformlarını bağımlılık yaratacak şekilde tasarlamaktan suçlu buldu. Karar, sosyal medya şirketlerine karşı açılmış yüzlerce benzer dava için emsal niteliği taşıyabilir.

Los Angeles’ta görülen 7 haftalık davanın ardından jüri, şirketlerin platformlarını tehlikeli olacak şekilde tasarladığı, bu riskleri bildiğini ancak kullanıcıları uyarmadığı ve davacıya ciddi zarar verdiği kararına vardı. Jüri, toplamda 3 milyon dolar tazminat ödenmesine hükmetti. Ayrıca Meta için 2,1 milyon dolar ve YouTube için de 900 bin dolar ek cezai tazminat önerildi. Sorumluluğun yüzde 70’i Meta’ya, yüzde 30’u ise YouTube’a verildi.

Davanın merkezinde bir genç kadın var

Dava, çocuk yaşta sosyal medyaya bağımlı hale geldiğini söyleyen Kaliforniyalı bir genç kadın tarafından açıldı. Şu anda 20 yaşında olan davacı, platformların kendisinde anksiyete, beden algısı bozukluğu ve intihar düşüncelerinin ortaya çıkmasına neden olduğunu öne sürdü.

Davada başlangıçta Snap Inc. ve TikTok da yer alıyordu ancak bu şirketler dava mahkemeye gitmeden önce uzlaşmaya vardı.

Şirketler karara itiraz edecek

Meta ve YouTube ise kararı kabul etmediklerini ve temyize gideceklerini açıkladı.

Meta, gençlerin ruh sağlığının “tek bir uygulamaya bağlanamayacak kadar karmaşık” olduğunu savunurken, YouTube ise kendisini bir sosyal medya platformu değil, “sorumlu şekilde inşa edilmiş bir yayın platformu” olarak tanımladı.

Bin 500'den fazla dava yolda

Söz konusu dava, sosyal medya şirketlerine karşı açılan bin 500’den fazla benzer davadan mahkemeye taşınan ilk örnek oldu.Bu karar diğer davaların seyrini belirleyebileceği gibi, şirketleri milyarlarca dolarlık tazminat riskiyle karşı karşıya bırakabilir ve ayrıca platform tasarımlarında köklü değişikliklere yol açabilir

ABD genelinde okul bölgeleri ve eyalet savcıları tarafından açılan yüzlerce yeni dava da yıl içinde görülmeye başlanacak. Bazı hukukçular ve aktivistler, süreci geçmişte tütün şirketlerine karşı açılan davalara benzetiyor. Bu nedenle dava, teknoloji sektörü için bir "Big Tobacco anı" olarak değerlendiriliyor. Karardan sadece bir gün önce, New Mexico'da görülen ayrı bir davada da Meta, çocukları cinsel istismardan koruyamamakla suçlu bulunmuştu.

Mahkemede dikkat çeken ifadeler

Dava sürecinde şirketlerin üst düzey yöneticileri Mark Zuckerberg, Adam Mosseri ve Cristos Goodrow ifade verdi. Mosseri, sosyal medyanın “sorunlu olabileceğini ancak klinik açıdan bağımlılık yaratmadığını” savunurken, Goodrow kendi çocuklarının YouTube’u saatlerce kullandığını ve bunun “iyi” olduğunu düşündüğünü söyledi.

Şirket içi belgeler tartışma konusu oldu

Mahkemede sunulan şirket içi belgeler, platformların genç kullanıcıları çekmeye yönelik stratejilerini de ortaya koydu. Özellikle Meta’nın, kullanıcıların görünümünü değiştiren filtreler kullanması ve uzmanların uyarılarına rağmen bu özellikleri kullanıma sunması gibi kararları, gençler üzerindeki olumsuz etkilerini bildiği halde aldığı iddia edildi.

Aileler ve aktivistler için dönüm noktası

Duruşmaya ABD’nin farklı eyaletlerinden gelen aileler de katıldı. Çocuklarının sosyal medya nedeniyle zarar gördüğünü söyleyen ebeveynler, bu kararın daha sıkı düzenlemelerin önünü açmasını bekliyor.

Kararın kesinleşmesi halinde, teknoloji devleri yalnızca milyarlarca dolarlık tazminatlarla değil, aynı zamanda iş modellerini değiştirme baskısıyla da karşı karşıya kalabilir.

Haugen'ın ifşa ettiği belgelerle gündeme gelmişti

2021 yılında, eski Facebook çalışanı Frances Haugen tarafından sızdırılan şirket içi belgeler, Meta’nın Instagram’ın gençler üzerindeki etkilerine dair çarpıcı sonuçlara ulaştığını ortaya koymuştu.

Bu belgelere göre şirket, platformun gençler için zararlı olabileceğini gösteren bulgular elde etmesine rağmen, bu sonuçları kamuoyuyla paylaşmak yerine gizlemeyi tercih etmişti. Bu durum, sosyal medya ve gençler arasındaki ilişkiye dair tartışmaları daha da derinleştirmişti.

İfşa edilen şirket içi yazışmalara göre, Meta'nın yaptırdığı araştırma kapsamında ekipler, Instagram’ın genç kullanıcıları sürekli olarak akranlarıyla karşılaştırmaya ittiğini ve bunun da özgüven sorunlarına yol açtığını belirlemişti. Üstelik bu etkinin, siber zorbalıktan bile daha yıkıcı sonuçlar doğurabileceği ifade ediliyordu.

Hangi özellikler bağımlılık yaratıyor?

Sonraki süreçte ABD’de açılan davalarda ise özellikle Instagram’ın, kullanıcıları platformda daha uzun süre tutmak ve bağımlılık yaratmak amacıyla tasarlandığı iddia edilmişti. Dava dosyalarında öne çıkan bazı özellikler dikkat çekmişti:

• Algoritmalar: Dosyalara göre algoritmalar içerikleri zaman sırasına göre değil, kullanıcının ilgisini çekecek şekilde öne çıkarıyor. Bu da kullanıcıların hoşlarına giden içeriklerle tekrar karşılaşma beklentisiyle uygulamaya geri dönmesini ve durmaksızın kaydırma alışkanlığı geliştirmesini teşvik ediyor.
• Beğeni sayılarının görünür olması: Belgelerde, Meta’nın isterse genç kullanıcılar için bu sayıları gizleyebileceği ancak bunu yapmamayı seçtiği vurgulanıyor.
• Bildirimler: Bu temel özellik de kullanıcıları gün boyunca uygulamaya geri çağıran bir başka unsur olarak öne çıkıyor. Özellikle gençlerin bu uyarılara karşı koymakta zorlandığı belirtiliyor.
• Hikayeler: Ayrıca 24 saat içinde kaybolan içeriklere dayanan "Hikayeler" özelliğinin, kullanıcıda "kaçırma korkusu" yaratarak uygulamayı sürekli kontrol etme ihtiyacı doğurduğu ve bu durumun bağımlılık döngüsünü güçlendirdiği ifade ediliyor.