Ödevini Sen mi Yazdın, Yoksa Makine mi?

Bir öğrenci, altı ay boyunca yazdığını söylediği 30 sayfalık bitirme tezinin, bir yazılım tarafından ‘%98 AI-generated’ diye işaretlendiğini anlatıyor. İddiaya göre New York’ta özel bir üniversitede okuyor, yıllık 45 bin dolarlık başarı bursuna sahip ve bu rapor yüzünden akademik disiplin sürecine alınmış durumda. Öğrencinin en güçlü savunması ise tezden çok tezin arka planı: Google Docs geçmişi. Yani metnin ne zaman açıldığı, hangi cümlenin hangi gün değiştiği, hangi paragrafın nasıl büyüdüğü, hangi yazım hatalarının aylar içinde nasıl düzeltildiği.

Fakat öğrenci, kurulun bu geçmişi incelemeyi reddettiğini söylüyor.

Bu anlatı önce Reddit’te u/Vader_Tardis adlı anonim bir kullanıcının r/legal başlığında paylaştığı hikaye olarak ortaya çıktı. Sonra X’te, başka hesapların alıntılarıyla daha geniş bir kitleye ulaştı. Ardından IBTimes UK tarafından haberleştirildi. Fakat elimizde hala üniversitenin adı, resmi disiplin belgesi, mahkeme kaydı ya da öğrencinin kimliğini doğrulayan bağımsız bir kaynak yok. Bu yüzden bu olayı kesinleşmiş bir öğrenci mağduriyeti gibi yazmak doğru olmaz. Dolayısıyla şimdilik elimizde olan şey, sosyal medyada yayılan ve bağımsız olarak tam doğrulanamayan bir iddia.

Ama bu iddianın bu kadar hızlı dolaşıma girmesi ve popülerleşmesi tesadüf değil. Çünkü hikayenin içinde bugünün üniversitesine dair çok tanıdık bir huzursuzluk var. Öyle ki öğrencinin huzursuzluğu ödevi yazarken bitmiyor, o ödevi gerçekten kendisinin yazdığını da kanıtlamak zorunda kalıyor. Üstelik karşısında her zaman danışmanı, hocası ya da bir jüri yok. Bazen yalnızca bir oran var: yüzde 23, yüzde 61, yüzde 98.

Metnin doğum kayıtları

X’teki paylaşımların altında dönen yorumlardan biri meseleyi neredeyse karikatür gibi özetliyor: Eskiden öğrenciye ‘ödevini kendin yap’ denirdi; şimdi ‘robot aksini söylediği için ödevini kendin yaptığını kanıtla’ deniyor.

Bu cümle komik görünebilir ama akademideki yeni kanıt düzenini anlatıyor. Çünkü yapay zeka çağında final metin artık tek başına yeterli değil. Metnin üretim süreci, taslakları, sürüm geçmişi, kaynak notları ve öğrencinin metni sözlü olarak savunabilme becerisi de işin içine giriyor.

Reddit’teki benzer tartışmalar da bunu gösteriyor. Bir AskProfessors başlığında öğrenciler, Google Docs ya da Word sürüm geçmişinin AI kullanmadıklarını kanıtlamak için yeterli olup olmadığını soruyor. Cevaplarda birçok akademisyen aynı noktaya geliyor: Sürüm geçmişi kusursuz bir kanıt değil ama güçlü bir iz. Öğrencinin metni nasıl kurduğunu, nerede zorlandığını, neyi değiştirdiğini, hangi paragrafı ne zaman taşıdığını gösterebiliyor.

Bu küçük bir değişim değil. Üniversitede yazı uzun süre sonuç ürünü üzerinden değerlendirildi. Öğrenci metni teslim ederdi, hoca okurdu, not verilirdi. Şimdi metnin kendisi kadar metnin nasıl doğduğu da önemli. Yazının biyografisi, yazının yerine geçmeye başlıyor.

Dedektör neyi görüyor?

AI dedektörleri çoğu zaman metnin ritmine, kelime çeşitliliğine, cümlelerin tahmin edilebilirliğine ve tekrar örüntülerine bakıyor. Yani bir metnin gerçekten kimin tarafından yazıldığını ‘görmüyor’. Daha çok metnin belirli özelliklerinin makine üretimine ne kadar benzediğini tahmin ediyor.

Bu yüzden ‘%98 AI’ ifadesi kulağa kesin hüküm gibi gelse de teknik olarak bir olasılık sinyali. Metnin türüne, uzunluğuna, öğrencinin dil seviyesine, akademik kalıpların yoğunluğuna ve öğrencinin ne kadar düzgün yazdığına göre değişebilir.

Turnitin de kendi AI yazım modeli kılavuzunda, bu skorların tek başına akademik suistimal kararı anlamına gelmemesi gerektiğini söylüyor. OpenAI’ın kendi AI metin sınıflandırıcısını 2023’te düşük doğruluk nedeniyle kullanımdan kaldırması da aynı sorunu başka yerden gösteriyor.

Ama üniversitelerde bu belirsizlik bazen çok kesin sonuçlar doğurabiliyor. Not düşüyor, burs riske giriyor, mezuniyet gecikiyor, öğrenci disiplin dosyasıyla karşı karşıya kalıyor. Yanlış pozitif dediğimiz şey teknik bir hata gibi duruyor. Oysa bir öğrencinin hayatında ekonomik, akademik ve psikolojik bir krize dönüşebiliyor.

Bu tartışma elbette Türkiye için dışarıdan izlenen bir Amerikan kampüs hikayesi değil. Türkiye’de de üniversite ahalisi üretken yapay zeka ile akademik dürüstlük arasındaki sınırı kurmaya çalışıyor.

Bunun popüler örneklerinden biri İstanbul Bilgi Üniversitesi hukuk öğrencisi Abdullah Alpaslan’ın dosyası olmuştu. Alpaslan sınavda yapay zeka kullanarak kopya çektiği suçlamasıyla okuldan uzaklaştırıldı. Öğrenci, okul yönetiminin sınav kağıdını yapay zekaya göstererek ‘bu içeriği sen mi yazdın?’ diye sorduğunu ve yapay zekanın buna olumlu yanıt vermesinin süreçte kullanıldığını iddia etti. Üniversite ise öğrencinin daha önce de disiplin cezası aldığını ve cezanın devam ettiğini belirtti.

Bu örnek, ABD’deki viral tez iddiasından farklı. Orada tartışma bir dedektör skoruna dayanıyor. Bilgi Üniversitesi dosyasında ise daha tuhaf bir şey var: Üretici yapay zekanın neredeyse tanık gibi kullanılması. Oysa ChatGPT gibi modeller, bir metni kendilerinin yazıp yazmadığını güvenilir biçimde hatırlayan ya da doğrulayan sistemler değil. Kullanıcı girdisine göre olası ve ikna edici bir cevap üretirler. Bu nedenle bir sınav kağıdını modele gösterip ‘bunu sen mi yazdın?’ diye sormak, adli güvenilirliği olan bir kanıt üretmez.

Türkiye’de 2024’te YÖK’ün yayımladığı üretken yapay zeka etik rehberi ile kurumsal bir düzenleme girişimi geldi. Rehber, bilimsel araştırma ve yayınlarda üretken yapay zeka kullanımının etik boyutlarını ele alıyor. 2026’da ise basına yansıyan haberlerde, tezini yapay zekaya yazdıran ya da başkasına yazdırarak akademik unvan elde edenlere ağır yaptırımlar öngören yeni bir düzenlemeden söz edildi. Bu yaptırımlar ilişik kesme, diploma ve unvan iptali, hatta adli para cezasına kadar uzanabilecek.

Bu tür yaptırımlar, gerçekten sahte tez yazdırma ve akademik unvan elde etme gibi ağır ihlaller için anlaşılır bir caydırıcılık arayışı taşıyor. Yapay zekaya ‘tez yazdırmak’ tam olarak ne demek?

Bir öğrenci literatür taraması için anahtar kelime önerisi aldıysa? İngilizce özetini düzelttirdiyse? Kendi yazdığı paragrafı sadeleştirdiyse? Bunlarla tezin ana argümanını, yöntemini ve analizini yapay zekaya ürettirmek aynı şey değil.

Viral olan 45 bin dolarlık burs hikayesi doğru çıkarsa, bu yalnızca bir öğrencinin yaşadığı haksızlık olarak kalmayacak. Akademinin, makine şüphesini insan kanıtının önüne koyduğu dönemin sembollerinden biri olacak. İddia doğrulanmazsa bile tartışma bitmeyecek. Çünkü öğrenciler çoktan yeni bir çağın içine girdi.

Eskiden üniversite öğrenciden iyi bir metin isterdi. Şimdi iyi metnin yanında, o metnin doğum kayıtlarını da istiyor.