İzin Yok, Kayıt Var: Sokakta Yeni Tehlike

Bir sınavdasınız ve yanınızdaki kişinin kopya çektiğini fark ettiniz. ‘Nasıl?’ diye düşünürken bir bakıyorsunuz, gözünde gözlük hem de kameralı. Yapay zekanın desteklediği akıllı gözlükler, yalnızca kamera kaydıyla video işine değil, verilerin işlenmesini de sağlıyor. Gökhan Ahi bu konuya şöyle yaklaşıyor: "Fazla denetimli olmayan sınavlarda kopya çekilmesi zor olmayacaktır. Ancak sıkı denetimli sınavlarda kullanımı pek mümkün görünmüyor."

Diğer yanda ise sosyal medyada izlediğiniz POV (Point-of-view) yani birinci şahıs perspektifinden videolar var. Bu videolarda görünen çoğu kişinin videolardan haberi bile yok ki böylece izinleri de yok. Ancak bir gözlükle yapılan video kaydının her ne kadar kötü niyet taşımasa da (bilemeyiz) böylesine paylaşımı aslında bir mahremiyet ihlali oluşturabilir.

Yıllardır geliştirilen teknolojiler ve artırılmış gerçeklik üzerinden tasarlanan akıllı gözlükler, yüksek kalite video kaydı, ses kaydı ve hoparlörler gibi özellikleri ile birçok kullanıcıyı tatmin ediyor. Counterpoint Research’ün yaptığı araştırmalarda akıllı gözlük pazarının 2025 yılında yüzde 110 büyüdüğü belirtilirken, 2029’a kadar yüzde 60’ın üzerinde yıllık büyüme bekleniyor. Yani zamanında video kaydı için kullanılan büyük kameralar yerini sadece bir gözlüğe bıraktı.

Şubat 2026’da Mark Zuckerberg’in ekibinin kayıt yapılması yasak olan mahkeme salonuna akıllı gözlüklerle gelmesi, bu cihazların yalnızca birer eğlence aracı olmadığının kanıtı. Gözlük, kullanıcısına bilgi sağlamanın yanı sıra, ortamdaki herkesin rızası dışında bir veri sağlıyor.

Yapay zeka destekli akıllı gözlük modelleri, artık sadece veri de değil, aynı zamanda yapay zeka modelleri üzerinden bilgi akışı da sağlıyor. Bu da gözlüğü kullanan kişinin bir nevi sınırsız bilgiye erişim anlamına geliyor. Akıllı gözlüklerin bu tarz kullanımı ‘tehlike’ yaratabilecek düzeylere gelirken, sosyal medya kullanımının da yüksek olması, yayınlanan ‘rızasız’ içeriklerin hızlıca yayılmasına neden olabiliyor.

Bilgi Teknolojileri Hukuku Avukatı M. Gökhan Ahi göre akıllı gözlüklerin mahremiyet konusundaki tartışmaları yeni başlamadı. Her alanda karşılaştığımız 'akıllı telefonlar ve kameralar' aracılığıyla kaydedilen videolar, uzun süredir sosyal medyada paylaşılıyor ancak 'akıllı gözlükler' ile kaydedilen videolarda kayıt alma süreci genellikle anlaşılmaz ve görünmez hale geldiğinden mahremiyet mevzusu bir adım öne çıkıyor.

Yakın gelecekte bu teknolojilerin daha kötü ve amacının dışında kullanılması, farklı ihlaller yaratabilirken, teknolojiden uzak bir hayat sürme isteği de artabilir. Sınav salonlarına girişte cihazların alınmaması, mahkemelerin korunması ve bu konuda yapılabilecek her türlü çalışma aslında bir önlem ve belki de bunlar mahremiyet için son adımlar.

Özel hayatın gizliliği konusuna da değinen Ahi, rıza dışı kayıtların sosyal medyada paylaşılmasının ciddi riskler barındırabileceğini söylüyor ve kamu ve ticari nitelikli toplantıların gizliliğinin ihlal edilebileceğine de dikkat çekiyor.

Bakıldığında öğrencilerin kopya çekmesi veya sosyal medyada komik videoların paylaşılması buzdağının sadece görünen kısmı. Asıl mesele, bu ‘rızasız’ içeriklerin ticarileşmesi ve başkalarının maddiyat için birilerinin maneviyatını ve mahremiyetini kaybetmesi. 

Ahi, "Mesele sadece teknoloji değil, aynı zamanda denetim ve etik kullanım sorunu." diyor ve ekliyor: "Hukuki açıdan tartışma, kişilerin kayıt altında olduğunu anlayabilme imkanının ortadan kalkması."

Instagram gibi platformlarda 'Meta Ray-Ban ile kaydedildi' ifadesi hakkında Avukat Sertaç Oğul, "Türkiye'de bu ibare tek başına yeterli bir rıza göstergesi değildir. Bir hukuk uzmanına göre kameralı gözlük kullanmak isteyenler görünür biçimde cihazın kullanımda olduğunu belirtmelidir. Görüntülerdeki kişilerden paylaşım öncesi açık rıza metni almalıdır; aksi durumda cezai sorumluluk doğabilir. KVKK'nın öngördüğü "açık rıza" pasif bir bildirimle değil, aktif ve bilinçli bir onay süreciyle sağlanabilir. Dolayısıyla Instagram'daki bu ibare, Türk hukuku açısından bir önlem değil, en fazla pasif bir bildirim niteliği taşır ve yasal sorumluluğu ortadan kaldırmaz" diyor.

Gökhan Ahi ise bu konuya şöyle yaklaşıyor: "Meta’nın 'Meta gözlükle kaydedildi' ibaresi, bir yandan şeffaflık sağlamaya çalışan sınırlı bir önlem gibi görünse de, diğer yandan yeni teknolojiyi görünür kılan bir pazarlama taktiği olarak iki yönlü olarak görülmelidir."

Avukat Sertaç Oğul ise mahremiyet konusuna şöyle değiniyor: "Türk hukukunda mahremiyet koruması birden fazla katmanda karşımıza çıkıyor. İlk ve en temel katman Anayasa'nın 20. maddesidir. Herkesin özel hayatının gizliliğine saygı gösterilmesini ve korunmasını güvence altına alır. İkinci katman Türk Ceza Kanunu'dur (TCK). TCK'nın 134. maddesi, bir kişinin rızası olmadan görüntülerinin kaydedilmesini veya paylaşılmasını suç olarak tanımlamakta ve 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörmektedir. Kayıtlar internet üzerinden veya başka kişilerle izinsiz biçimde yayılırsa, bu ceza artırılabilmektedir."

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) da Oğul'un belirttiğine göre yüz görüntüsü, ses kaydı ve konum bilgisi içeren görüntüleri kişisel veri olarak saymaktadır. "KVKK'ya göre kameralı gözlük kullanan bireyler açık rıza almadan kayıt yapmamalı, özel alanlarda görüntü almaktan kaçınmalı ve görüntüleri izinsiz paylaşmamalıdır" diyor Sertaç Oğul.