Işığın Zarafeti

Bir saat kasasına pırlanta yerleştirmek kulağa romantik gelebilir. Işıltı, zanaat, nadir taşlar, yüksek mücevher dünyasının alışılmış dili. Fakat Richard Mille söz konusu olduğunda konu sadece ‘daha parlak’ bir saat yapmak değil. Zorlu ve teknik bir yola çıkan önemli bir soruyu beraberinde getiren bir işçilik. Bir taşı, altın gibi işlemesi kolay ve tanıdık bir malzemeye değil de titanyuma, Carbon TPT®’ye, seramiğe ya da safire nasıl yerleştirirsiniz? 

Cevap basit değil. Çünkü burada taş, kimi zaman kasanın kıvrımını takip ediyor, kimi zaman mekanizmanın kalbine ilerliyor, kimi zaman da renk, ışık ve malzemeyi aynı kompozisyonun parçası haline getiriyor. Peki bu taşları özenle yerleştiren ‘ustalar’ bunu nasıl yapıyor? 

Saatçilikte taş dizmek zaten sabır isteyen bir iş. Ama Richard Mille’in tonneau (fıçı) formundaki kavisli kasaları, sofistike sütunları ve alışılmışın dışındaki malzemeleri bu işi neredeyse bir mühendislik sınavına çeviriyor. Her taş için ayrı bir yuva açılıyor. Bu yuva, taşın ölçüsüne göre mikroskobik hassasiyetle hazırlanıyor. Çünkü pırlanta fazla gevşek kalırsa düşer, fazla sıkışırsa zarar görür. Kasa formu doğru okunmazsa ışık akışı bozulur. Kompozisyon yanlış kurulursa saat mücevher gibi görünür ama Richard Mille gibi davranmaz.

Marka bu alandaki yolculuğunu 2005’te RM 007 ile başlatıyor. O tarihten itibaren özellikle boncuk ve görünmez teknikleriyle mücevher işçiliğini kendi saat mimarisine uyarlamaya çalışıyor. Ancak teknik repertuvarı genişletmekten çok, bu repertuvarı saat kasasının sert, kıvrımlı ve çoğu zaman inatçı doğasına uydurmak burada karşılaşılan en büyük zorluk. Kasaların tonneau, yuvarlak ya da dikdörtgen formları, kavisleri ve sütunları taş ustaları için başlı başına bir meydan okuma.

Bir yerden sonra taş, kasanın dışındaki ışıltı olmaktan çıkarak mekanizmanın içine doğru ilerliyor. 2008’de RM 018 Tourbillon Boucheron bu yaklaşımın en çarpıcı örneklerinden biri oldu. Saatte taşlar yalnızca yüzeyde değil, dişli çarklarda kullanıldı. Size şiirsel geliyor olabilir ama aslında dört yılı aşan bir geliştirme sürecinden bahsediyoruz. Bir yıl sonra RM 019 Tourbillon ile siyah oniksten oyulmuş mekanizma tabanı geldi. Yani taş artık ‘süs’ değil, saatin çalışan mimarisine yaklaşan bir malzeme oldu. Geleneksel yüksek mücevherat çoğu zaman taşı merkeze alıyor. Saat ise ona ev sahipliği yapan nesneye dönüşüyor. Richard Mille’de ise ilişki tersine dönüyor. Taş, saatin kendi diliyle konuşmak zorunda. Kasa hafifse, taş o hafifliğin ritmini bozmamalı. Malzeme teknikse, mücevher işçiliği o teknik karakteri yumuşatmadan ona eşlik etmeli. Renk kullanılıyorsa, bu sadece güzel görünmek için değil, saatin kişiliğini tamamlamak için yapılmalı.

2015’ten beri marka, yaratıcılığa tam anlamıyla alan tanıdı. Geleneksel mücevher işçiliğini Carbon TPT®, ileri seramikler ve safir gibi çalışılması zor teknik malzemelere uygulamaya başlıyor. Cenevre Sanat ve Tasarım Üniversitesi mezunu Cécile Guenat’nın Tasarım ve Geliştirme Direktörü olarak markadaki rolü de bu dönemde yeni bir sayfa açtı. 

Guenat’nın yaklaşımı, yüksek saatçilik ile yüksek mücevherat arasındaki sınırları daha geçirgen hale getiriyor. Bunu, bir ressamın paletine yeni renkler eklemesi gibi düşünmeyin. Daha çok, bir mimarın taşıyıcı kolonları camdan, çatıyı karbon lifinden, cepheyi ise ışıkla çalışan bir yüzeyden yapmaya çalışması gibi hayal edin. Güzel olması yetmiyor aynı zamanda dayanıklı ve üretilebilir olması, doğru oturması ve saatçilik açısından anlamlı kalması gerekiyor.

Altın gibi daha geleneksel malzemelerde taş yuvaları açmak ve tırnakları hazırlamak, saatçilik-mücevherat dünyasının bildiği bir zanaat. Fakat Carbon TPT® ya da seramik gibi malzemelerde hata payı çok daha düşük. Richard Mille’in bu malzemeleri işleme konusundaki deneyimi, yeni mıhlama tekniklerinin geliştirilmesini mümkün kılıyor. Minik yuvalar CNC makineleriyle açılıyor, safirde ise lazer devreye giriyor. Hata payı yaklaşık tek mikron seviyesinde tutuluyor. Ardından taş ustası, her taşı tutacak minik altın tırnakları bu yuvalara yerleştiriyor.

Bu tekniğin ilk örnekleri arasında RM 71-01 Talisman Automatic Tourbillon ve kasası tamamen pembe safirden yapılmış RM 07-02 Sapphire Automatic yer alıyor. RM 71-02 Talisman Tourbillon ise 1970’lerin disko döneminin enerjisini ve ihtişamını, değerli taşların cümbüşü içinde kutlayan yaratıcı bir manifesto niteliğinde.

Bir mikron, milimetrenin binde biri. Bu nedenle markanın mücevherli saatlerine yalnızca ‘taşlı saat’ demek biraz eksik kalıyor. Çünkü burada her taş, mühendislik kararının bir yansıması. Hangi taşın nereye geleceği, hangi rengin hangi malzemeyle konuşacağı, hangi yüzeyin ışığı nasıl taşıyacağı, hangi kasanın hangi teknikle işleneceği tasarımın parçası. Mücevher, üretimin sonunda eklenen bir imza değil daha ilk çizgide öne çıkan bir başrol. 

Bu yaklaşımın kurumsal karşılığı da var. Richard Mille, 2019 Haziran’ında kendi bünyesinde mücevher mıhlama atölyesini kurdu. Bu hamle, markanın taş işçiliğini dışarıdan alınan dekoratif bir uzmanlık olarak görmediğini, kendi teknik evreninin parçası şeklinde süreçlere dahil ettiğini de gösteriyor.

Saatin kasası burada bir galeri duvarı gibi davranmıyor. Daha çok bir heykel gibi. Taşlar yüzeyde süzülmekten ziyade formun içine yerleşiyor. Bazen hayali takımyıldızları gibi diziliyor, bazen bir tılsımın, bir hayvanın ya da sembolik bir figürün siluetini çağrıştırıyor. Bazen de mekanizmanın içine girerek, saatin yalnızca dışarıdan değil içeriden de ‘mücevherleşmesini’ sağlıyor.

Richard Mille’in yüksek mücevherat koleksiyonu RM HJ-01 de bu çizginin en uç noktalarından biri. Dört benzersiz parçadan oluşan bu koleksiyon, tonneau kasa fikrini daha keskin çizgiler, güçlü renkler ve farklı taş yerleştirme teknikleriyle yeniden yorumluyor. Yakut, mavi safir, mor safir ve zümrüt gibi taşları; bezel, boncuk mıhlama ve ‘snow setting’ gibi yöntemlerle bir araya getiriyor. 

Bu seride pırlanta yerleştirmek zor bir iş olmanın bir adım ilerisine geçiyor. Seramikte taş yuvası açmak, geleneksel altın kasaya göre çok daha az tolerans kaldırıyor. Safirde lazerle çalışmak, ışığı hem malzeme hem taş üzerinden iki kez düşünmeyi gerektiriyor. Titanyumda ise hafiflik ve dayanıklılık arasındaki hassas dengeye mücevher işçiliğini ekliyorsunuz. Ama en sonunda ortaya çıkan şey, saatçilikle mücevheratın yan yana durduğu hatta bir araya geldiği zarif bir dansa dönüşüyor.