Güneş Battıktan Sonra Işık Satmak

California’nın Lone Pine kasabası yakınlarında yaşayanlar, 10 Ekim akşamı dağların üzerinde alışılmadık bir ışık gördü. Güneş batmıştı, ancak dağlık arazinin bir bölümü aydınlıktı. Bölgedekilerden bazıları bir kaza yaşandığını düşündü; ışığın kaynağına doğru yola çıkanlar bile oldu.

Uzaylı istilası temalı bir Hollywood filminin giriş sahnelerini hatırlatan bu sahnelerin ardında ise Reflect Orbital adlı bir uzay girişimi vardı. Şirket, güçlü projektörleri dağ yolunun yakınına yerleştirip ışığı araziye yönlendirmişti. Amaç, ileride uydular aracılığıyla sağlamayı planladığı gece aydınlatmasının yerde nasıl görünebileceğini canlandırmaktı. Gönüllü arama kurtarma ekipleri de ışık altında arazi taraması ve sedye taşıma çalışmaları yaptı.

Deneyde kullanılan ışık uzaydan gelmiyordu. Reflect Orbital henüz güneş ışığını yansıtacak bir uydu fırlatmış değil. Fakat California’daki gösteri, şirketin gerçekleştirmek istediği işin küçük bir ön izlemesiydi: Güneş battıktan sonra, ışığını yörüngedeki aynalar yardımıyla ihtiyaç duyulan yere göndermek.

Sky & Telescope’un 26 Ekim’de yayımladığı araştırmaya göre, şirketin planlarını takip eden astronomlar deneyden haberdar edilmedi. Yerel yetkililerden bazıları da bölgede yapılan aydınlatmayı sonradan öğrendi. Şirketin araziyi kullanmak için hangi izinleri aldığı ise haberde netleştirilemedi.

Güneş ışığı sipariş etmek

Reflect Orbital’ın fikri, Dünya’nın her yerinde gecenin aynı anda yaşanmamasına dayanıyor. Yeryüzündeki bir nokta karanlığa gömüldüğünde, yeterince yüksek bir yörüngedeki uydu hala Güneş’i görebilir. Uydunun üzerindeki ayna da aldığı ışığı uygun açıyla yeryüzüne yansıtabilir.

Planlanan ilk uydu Earendil-1, yaklaşık 625 kilometre yükseklikte dolaşacak ve açıldığında 18 metreye 18 metrelik bir yansıtıcı yüzey oluşturacak. Amerikan Astronomi Derneğinin aktardığı plana göre, bu ayna ışığı yeryüzünde yaklaşık beş kilometre genişliğinde bir alana yönlendirecek.

Bir uydunun aynı noktayı ne kadar süre aydınlatabileceğinin sınırı var. Uydu yörüngesinde ilerledikçe hedefin görüş alanından çıkıyor. Şirket, daha uzun süreli hizmet için bir uydu uzaklaşırken diğerinin görevi devralacağı geniş bir ağ kurmayı hedefliyor. Bu, ilk deneme uydusundan çok daha büyük bir proje: Reflect Orbital’ın uzun vadeli planlarında on binlerce aynalı uydu bulunuyor.

Şirketin önerdiği kullanım alanlarından biri güneş enerjisi santralleri. Paneller gün batımından sonra üretimi durdururken yörüngeden gelen ışık, teoride çalışma süresini uzatabilir. Şirket ayrıca gece yürütülen arama kurtarma faaliyetlerini, afet müdahalesini ve aydınlatmaya ihtiyaç duyan etkinlikleri potansiyel kullanım alanları arasında gösteriyor.

Reflect Orbital CEO’su Ben Nowack, ilk uyduyla yapılacak denemelerde hedeflenen bölgenin yaklaşık beş dakika boyunca, dolunay civarında bir parlaklıkla aydınlatılacağını Aerospace America’ya söyledi. Bunlar şirketin planladığı koşullar. Işığın gerçek parlaklığı, ne kadar uzağa yayılacağı ve yerde hangi uygulamalara yeteceği uydu çalıştırıldığında ölçülebilecek.

Arama kurtarma için mi, müşteriler için mi?

California’daki deneyin katılımcılarından biri, yerel arama kurtarma gönüllüsü Jaime Lopez Wolters’dı. Wolters, gece arazide bir kaybı bulmanın güçlüğünü biliyor. Buna rağmen deneyin sunuluş biçimine mesafeli: Çok sayıda uyduyu fırlatıp işletmenin maliyeti düşünüldüğünde, hizmetin asıl müşterilerinin madencilik gibi sektörler veya askeri kuruluşlar olabileceğinden endişe ediyor.

Sky & Telescope’a göre şirket, ışığı saat başına yaklaşık 5 bin dolardan sunmayı planlıyor. Bu fiyat, gönüllü arama kurtarma ekiplerinin böyle bir hizmeti düzenli olarak satın alıp alamayacağı sorusunu da beraberinde getiriyor. Fiyatın uygulanmış bir tarife değil, planlanan bedel olduğunu belirtmek gerekiyor.

California deneyi, şirketin anlattığı potansiyel faydayı gözle görülür hale getirdi. Aynı zamanda aydınlatılan alanın çevresinde yaşayanların, gökyüzünü kullanan araştırmacıların ve yerel kurumların bu tür denemelerden nasıl haberdar edileceği sorusunu açtı.

Bir ışık huzmesi nereye kadar yayılır?

Astronomların kaygısı, aynanın doğrudan bir gözlemevinin üzerine çevrilmesiyle sınırlı değil. Atmosferde dağılan ışık, hedef alanın dışındaki gökyüzünü de aydınlatabilir. Bu da özellikle uzaktaki sönük gök cisimlerini inceleyen yer teleskoplarının gözlemlerini zorlaştırabilir.

Reflect Orbital, ışığın parlaklığının ayarlanabileceğini ve gözlemevleri gibi belirli alanlardan kaçınılabileceğini söylüyor. Ancak astronomlar, bunun çevrede oluşacak dağınık ışığı ne ölçüde azaltacağını bağımsız olarak görmek istiyor. Nitekim şirketle bu konuda temas halinde olan araştırmacılar, California’daki deneye çağrılmadıkları için o gece ölçüm yapamadı.

Amerikan Astronomi Derneği, teleskop gözlemlerinin yanı sıra pilotlar ve sürücüler için ani parlama riskine dikkat çekiyor. Dernek ayrıca, bir yansıtıcıya teleskopla bakılması halinde göz hasarı oluşabileceği uyarısında bulunuyor. Bunlar deneme uydusunun gerçekleşmiş sonuçları değil; fırlatma öncesinde değerlendirilmesi istenen riskler.

Yapay ışığın gece yaşayan hayvanlar ve doğal karanlığa uyum sağlamış ekosistemler üzerindeki etkisi de tartışmanın bir parçası. Bir aynanın kısa süreli denemesinin etkisiyle binlerce uydudan oluşan bir ağın etkisi aynı olmayacak. İlk ölçümler, daha büyük bir filoya ilişkin hesabın yerine geçmeyecek.

İzin verildi, itiraz sürüyor

ABD Federal İletişim Komisyonu FCC, temmuz ayında Earendil-1 deneme uydusunun kurulması ve çalıştırılması için gereken radyo frekansı kullanımını onayladı. Karanlık gökyüzünün korunması için çalışan DarkSky International ve bazı çevre kuruluşları ise ağustosta kararın gözden geçirilmesini istedi. Kuruluşlar, uydunun oluşturacağı ışığın ve olası çevresel etkilerinin yeterince değerlendirilmediğini savunuyor. Başvurunun ne zaman karara bağlanacağı açıklanmış değil.

Frekans izniyle gece gökyüzünün nasıl kullanılacağına dair karar arasındaki boşluk, projenin önündeki en dikkat çekici sorulardan biri. Bir uydu haberleşme amacıyla fırlatıldığında görünür ışık genellikle yan etki. Reflect Orbital’ın hizmetinde ise yeryüzünden görülen ışığın kendisi ürün.

Lone Pine’daki projektörler kapandığında çöl yeniden karardı. Uydularla kurulması planlanan hizmette ise bir bölgede ışığa para ödeyen müşteriyle, aynı gökyüzünün karanlık kalmasını isteyen komşular farklı kişiler olabilir. İlk uydu henüz bunu yaşatmadı; ama California’daki birkaç saatlik gösteri, kararın yalnızca ışığın nereye gönderileceğinden ibaret olmayacağını gösterdi.