Bu Dünya Kupası'nda Maçı Hakemin Gözünden İzleyebileceksiniz

2026 Dünya Kupası'nı izlemeye başladığınızda, muhtemelen daha önce hiç görmediğiniz bir şeye tanık olacaksınız: sahada olup bitenleri hakemin bakış açısından yakından gösteren canlı yayın.

Yayınlarda, hakemin kulaklığına takılı ve şakağının hemen yanına yerleştirilmiş minik bir kamera tarafından, olayların birkaç adım uzağından yakalanan bir bakış açısı yer alacak. Görüntüler kablosuz olarak yayın kabinine aktarılacak ve burada video gerçek zamanlı olarak dijital olarak düzeltilip televizyon programına dahil edilecek.

En sevdiğiniz oyuncunun ayak hareketlerini incelemek ya da sadece hakemin kararlarını eleştirmek için olsun, maçın hakemin bakış açısından nasıl göründüğünü merak ettiyseniz, dileğiniz gerçekleşiyor.

Hakem kameraları, birkaç yıldır önde gelen spor dallarının yayınlarında kullanılıyor. MLB yayınlarında, izleyicilere atışların gerçek hızını ve hareketini tam olarak hissettirmek için 'hakem görüşü' giderek daha sık kullanılıyor. Hem NFL hem de NHL, taraftarları maça daha da yaklaştırmak amacıyla hakem kameralarını denedi; NFL bu uygulamaya 2018 gibi erken bir tarihte başladı. Ancak, hakemin bakış açısından oyunları görmek için yakınlaştırdığımızda, gördüklerimiz genellikle canlı değil. Yayıncılar, anlık tekrarlar sırasında veya maç sonrası programlarda kısa kesitler gösteriyor, ancak canlı yayın sırasında nadiren.

Futbol, canlı hakem kamerası fikrine oldukça doğal bir şekilde uyum sağlıyor. Televizyonda yayınlanan bir maç sırasında ana kameralar neredeyse her zaman geniş açılı çekimlere ayarlanıyor, bu nedenle izleyiciler maçın büyük bir bölümünü oyunculardan uzakta geçiriyor. Hakem kamerası ise izleyiciyi doğrudan sahanın içine çekerek farklı bir bakış açısı sunuyor.

İngiliz gelişim liglerinde ve 2024 yılında Alman Bundesliga'da yapılan denemelerde, hakemlerin vücut kameralarından gelen video yayınlarının ilk versiyonları gecikmeli olarak yayınlanıyordu. Bu yayınlar çoğunlukla hakemlerin eğitimi ve gelişimi için kullanılıyordu. Ancak Mart 2025'te, Uluslararası Futbol Federasyonları Kurulu (futbolun dünya çapındaki yönetim organı), canlı yayınlarda hakem kamerası görüntülerinin kullanımını onayladı ve bu, ilk kez 2025 Kulüpler Dünya Kupası'nda gerçekleşti. Küçük bir ayrım gibi görünse de, bu görüntüleri canlı yayına sunmak için FIFA ve ortaklarının yapması gereken teknolojik iyileştirme önemliydi.

İlk zorluk: video akışındaki gecikmeyi azaltmaktı. Sahadaki hakemlerden stadyumun yayın merkezlerine kesintisiz, yayın kalitesinde görüntüleri aktarmak zaman alıyor; bu süre bir saniyeden az olsa da fark edilebilecek kadar uzun. Hakemlerin taktığı kameralar, Ethernet bağlantılı tipik yayın kameraları değil. Cihazlarla dolu ve kablosuz parazitlerle dolu bir stadyumda kablosuz olarak yayın yapmaları gerekiyor.

FIFA İnovasyon Direktörü Johannes Holzmüller, bana kuruluşunun Miami’deki Hard Rock Stadyumu gibi planlanan Dünya Kupası sahaları da dahil olmak üzere birçok farklı lokasyonda bir dizi kablosuz veri sistemini test ettiğini söyledi. Kablosuz iletişim sağlayıcısı Verizon’un, veri aktarımı için yüksek frekanslı kablosuz bantları kullandığını belirttiği özel bir 5G çözümünde karar kıldılar.

Koşan, duran ve topu takip etmek için dönen hakemin şakaklarına yerleştirilen kameranın yarattığı 'titreme'yi, yani sürekli sallanma ve bazen hareket hastalığına neden olan etkiyi ortadan kaldırmak, daha da büyük bir baş belasıydı.

Holzmüller, “[Yayıncılar] bize [hakem kamerasını] daha sık kullanmak istediklerini söylüyorlardı, ancak özellikle hakem koşarken veya sprint yaparken görüntüler çok titriyordu” diyor.

Bu, gerçek bir Dünya Kupası yayını için kabul edilebilir bir durum değildi, bu nedenle FIFA, teknoloji ortağı Lenovo'ya bu titremeyi daha yönetilebilir seviyelere indirmek için yapay zeka destekli bir yazılım geliştirme görevi verdi.

Bu titreme etkisini tanımlamak ve ne kadar düzeltilmesi gerektiğini belirlemek, başlangıçta bir zorluk oluşturdu. Kimse her yere sıçrayan bir kameradan çekilen ham görüntüleri izlemek istemez, ancak izleyiciler, her şeyin berbat bir video oyunu gibi pürüzsüz olduğu, açıkça manipüle edilmiş, gerçekçi olmayan video yayınlarından da hoşlanmazlar. Peki, ideal dengeyi nasıl bulur ve yazılımı bunu koruyacak şekilde nasıl eğitirsiniz?

Lenovo, her stadyumda kendi arka plan türüne göre ayarlanmış birkaç alt algoritmayı çalıştıran bir yerel sunucu kullanıyor. Bu alt algoritmalar, bant genişliğinden tasarruf etmek amacıyla kullanılmadıkları zamanlarda sıkıştırılıyor. Motor, çekimde çok fazla çim olduğunu algılarsa, çim arka planını yumuşatma algoritmasını çağırıyor ve hakemin bakışı farklı bir arka plana dönene kadar etkinleştiriyor. Hu, bunu kavramsal olarak, ihtiyaç duyulduğunda çağrılabilecek ve ihtiyaç duyulmadığında saklanabilecek daha küçük, sıkıştırılmış modeller kullanan Claude veya Gemini gibi büyük öncü LLM'lere benzetiyor.

Hakem kamerasının canlı versiyonu ilk olarak Haziran ve Temmuz aylarında ABD'de düzenlenen 2025 Kulüpler Dünya Kupası'nda DZAN'da kullanıldı, ardından geçen yıl birkaç küçük yarışmada daha kullanıldı. Lenovo, titreşimi azaltma yazılımını geliştirmeye devam etti; hem Lenovo hem de FIFA, hakem kameralarından gelen görüntülerin titremesini yüzde 50 oranında azaltabildiklerini söylüyor. Holzmüller, "Dünya Kupası'na girerken kendimizi çok rahat hissediyoruz" diyor.

Holzmüller'in bana anlattığına göre, takımlar bu yaklaşımın kalitesine o kadar güveniyorlar ki, Dünya Kupası için video destekli hakem sistemlerine bile hakem kamerası görüntüleri dahil edilecek. Bu sistem, sahadaki sensörler ve kameralarla toplanan bilgileri kullanarak hakemlerin oyuncuların ofsaytta olup olmadığını veya topun saha dışına çıkıp çıkmadığını ve eğer çıktıysa hangi oyuncunun topa son dokunduğunu belirlemelerine yardımcı oluyor. Hakemin kendi bakış açısından alınan görüntüler doğru kararı vermeye yardımcı oluyorsa, bunlar kullanılacak. Maçın gidişatını değiştirebilecek kararlarda vücut kameralarına güvenmek, düzeltme teknolojisinin her seferinde yeterince iyi çalışacağına dair büyük bir güven oyu anlamına geliyor.

Keskin Göz

Hem MLS hem de uluslararası liglerde hakemlik yapan 20 yıllık deneyimli futbol hakemi Drew Fisher, çeşitli türlerde hakem kamerası donanımlarını kullandı. (MLS, farklı teknoloji sağlayıcıları aracılığıyla kendi versiyonuna sahip ve bu, yayınlar sırasında kullanılıyor.) Fisher, hakemlerin yıllardır kullandıkları telsiz kulaklığın kulaklık kısmının yanına takılan FIFA versiyonunun, maç başladıktan sonra neredeyse hiç hissedilmeyecek kadar hafif olduğunu söylüyor. Hakemler, birlikte gelen pil takımı ve verici kombinasyonunu nereye yerleştireceklerini seçebilirler; Fisher, kendisinin ve meslektaşlarının çoğunun bunu üst kollarına bağladığını, ancak bazılarının sırtlarına bağladığını söylüyor.

Hakem kamerası bozulursa ne olur? Fisher, FIFA versiyonunu daha önce kullandığı sırada, destek parçalarından biri kırıldığında bunun sadece bir kez olduğunu söylüyor. Ancak Fisher, bunu tamir etmek için maç süresini boşa harcamak yerine, bir teknisyenin bir sonraki saha dışı duraklamada kamerayı çıkardığını ve maçın geri kalanında takılmadığını belirtiyor.

FIFA hakem kamerasının temel amacı eğlence olsa da, Fisher, bu görüntülerin artık hakem ekiplerinin üstleriyle performanslarını değerlendirdikleri maç sonrası toplantılarında da yer almaya başladığını belirtiyor. Bu görüntüler, hakemlerin belirli bir pozisyonda doğru yerde durup durmadıklarını veya görüş açılarının en uygun olup olmadığını değerlendirmeleri için benzersiz bakış açıları sunuyor. Holzmüller, görüntü düzeltme tekniklerinin gelişmesi ve videoların uzun bölümler halinde izlenmesinin daha da kolaylaşmasıyla birlikte bu tür uygulamaların yaygınlaşacağını düşünüyor.

Fisher, canlı yayın sırasında hakem kamerası görüntülerini yakından izleme deneyiminin, taraftarlara hakemliğin gerçeklerini yeni bir bakış açısıyla değerlendirmelerini sağlayacağını umuyor.

“Yakın mesafeden ve bu açılardan izlenen maçın hızı, işimizin bir kısmını farklı bir ışıkta gösteriyor,” diyor Fisher.

Fisher'ın dileği gerçekleşiyor gibi görünüyor: Holzmüller, bu unsurun 2025'te Kulüpler Dünya Kupası'nda kullanılan hakem kamerasına hayranların, özellikle gençler ve sosyal medyada, 'ezici' bir çoğunlukla olumlu tepki vermesinin önemli bir parçası olduğunu söylüyor.

Holzmüller, “Birçok kişi, artık hakemliğin ne kadar zor bir iş olduğunu anladıklarını belirten geri bildirimlerde bulundu” diyor. “Hakemlerin milisaniyeler içinde karar vermesi gerektiğinin, bu işin ne kadar yoğun olduğunun farkındalar.”

'Bu haber ilk olarak WIRED tarafından yayınlanmış olup Samet Kelebek tarafından İngilizceden çevrilmiştir'