Sosyal Medyada Yaş Duvarı Yükseliyor

Fransa Parlamentosu, 15 yaşından küçüklerin sosyal medya hizmetlerine erişimini yasaklayan düzenlemeyi 21 Temmuz’da kabul etti. Ebeveyn izniyle hesap açılmasına izin vermeyen kanun, Fransa’yı bu ölçekte bir yasak getiren ilk Avrupa Birliği ülkesi yaptı.

Parlamentodan geçen metne göre 15 yaş altındaki kullanıcılar yeni sosyal medya hesabı açamayacak. Çevrim içi ansiklopediler, eğitim ve bilim dizinleri ile eğitim amacı taşıyan bazı açık kaynak platformları kapsam dışında kalacak. Sosyal medya yasağına ek olarak okullardaki telefon kısıtlaması liselere genişletilecek.

Yeni hesaplara yönelik yasağın 1 Eylül 2026’da başlaması planlanıyor. Daha önce açılan hesaplar için dört aylık geçiş süresi var. Bu hesapların 1 Ocak 2027’ye kadar kapatılması gerekecek.

Kanun henüz Fransa Resmi Gazetesi’nde yayımlanmadı. Anayasa Konseyinin olası incelemesi ve Avrupa Birliği’yle yürütülen bildirim süreci uygulama takvimini etkileyebilir. TikTok, Instagram, Snapchat, Facebook ve X’in kapsamda olduğu açık. YouTube, WhatsApp, Discord ve sosyal özelliklere sahip oyun servislerinin nasıl değerlendirileceği ise uygulama aşamasında belirlenecek.

Fransa bu konuda ilk kez yasa çıkarmıyor. Ülkenin 2023 tarihli dijital reşitlik düzenlemesi, 15 yaşından küçüklerin ebeveyn onayıyla hesap açmasına izin veriyordu. Yaş doğrulama standardı ve AB hukukuyla uyum sorunları nedeniyle bu sistem fiilen uygulanamadı. Yeni metin ebeveyn onayını kaldırıyor ve doğrudan erişim yasağı getiriyor.

Türkiye kasımda başlıyor

Türkiye, sosyal medya için 15 yaş sınırını yaklaşık üç ay önce kanunlaştırdı.

22 Nisan’da TBMM’de kabul edilen ve 1 Mayıs’ta Resmi Gazete’de yayımlanan 7578 sayılı kanun, sosyal ağ sağlayıcıların 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunmasını yasaklıyor. Platformların kullanıcı yaşını doğrulaması da zorunlu hale geliyor.

Kanun, 15 yaşını doldurmuş fakat hala çocuk sayılan kullanıcılar için yaşa göre farklılaştırılmış hizmetler istiyor. Ebeveynlerin hesap ayarlarını yönetebilmesi, satın alma ve abonelikleri onaylayabilmesi, kullanım süresini takip ederek sınır koyabilmesi gerekiyor. Çocuklara yönelik aldatıcı reklamlar da yasaklanıyor.

Kanunun büyük bölümü Resmi Gazete’de yayımlandığı 1 Mayıs 2026 tarihinde yürürlüğe girdi. Sosyal medya ve oyun platformlarını düzenleyen 22 ve 23. maddeler için altı aylık geçiş süresi tanındı. Dolayısıyla 15 yaş altına sosyal ağ hizmeti sunma yasağı, yaş doğrulama yükümlülüğü ve oyun platformlarına getirilen hükümler 1 Kasım 2026’dan itibaren geçerli olacak.

Kanun, yaş doğrulamasının hangi yöntemle yapılacağını belirtmiyor. Meclis görüşmelerinde e-Devlet üzerinden üretilecek, platforma kullanıcının kimliği yerine yalnızca yaş şartını sağlayıp sağlamadığı bilgisini iletecek bir dijital anahtar modeli anlatıldı. Token olarak anılan bu yöntem kanun metninde güvenceye bağlanmış değil.

WIRED Türkiye’ye konuşan bilişim hukuku uzmanı avukat Gökhan Ahi, Meclis görüşmelerinde anlatılan token modelinin veri minimizasyonu ilkesine uygun göründüğünü, ancak mevcut hesapların nasıl denetleneceğinin belirsiz kaldığını söylüyor. Ahi’ye göre “Mevcut kullanıcıların tamamından yeniden yaş doğrulaması istenecekse bunun hangi takvimle yapılacağı, doğrulama yapılmadığında hesabın ne olacağı ve yanlış işlemlerde sorumluluğun kimde olacağı henüz çok net değil.”

Avrupa 13 ile 16 arasında bölündü

AB genelinde bağlayıcı bir sosyal medya yaşı bulunmuyor. Dijital Hizmetler Yasası çocukların erişebildiği platformlara güvenli varsayılan ayarlar ve yüksek düzeyde mahremiyet yükümlülüğü getiriyor. GDPR’daki Genel Veri Koruma Yönetmeliği 13 ile 16 arasındaki yaşları hesap açma hakkından çok çocukların kişisel verilerinin işlenmesine verilen rıza bakımından düzenliyor.

Avrupa ülkelerinin hazırladığı modeller birbirinden farklı. Yunanistan 15 yaş altı yasağını 1 Ocak 2027’de başlatmayı planlıyor. Danimarka’da belirlenen sınır 15, fakat 13 ve 14 yaşındaki çocuklara ebeveyn izni verilmesi gündemde. İspanya 16, Avusturya 14, İsveç ve İtalya 15 yaş üzerinde çalışıyor. Portekiz’de ilk parlamento aşamasını geçen öneri 13 yaş altına yasak, 13 ile 16 arasına ebeveyn izni getiriyor.

Birleşik Krallık hükümeti de 16 yaş altı yasağı hazırlıyor. Mesajlaşma, eğitim ve bazı oyun hizmetlerinin kapsam dışında tutulması planlanıyor. Hükümetin açıkladığı takvime göre yasanın 2027 ilkbaharında uygulanması hedefleniyor.

Avrupa Komisyonunun 13 Temmuz’da yayımlanan raporu, AB genelinde daha düşük bir ortak sınır öneriyor. Rapora göre 13 yaş altındaki çocuklar sosyal medya ve benzeri hizmetlere ancak ebeveyn gözetiminde, belirli sürelerle veya eğitim amacıyla erişebilmeli. Üye ülkeler 13 yaşın üzerinde ek kısıtlamalar getirebilmeli.

Komisyonun yaz sonrasında yasal tekliflerini açıklaması bekleniyor. Avrupa Parlamentosu ise Kasım 2025’te aldığı bağlayıcı olmayan kararda varsayılan sosyal medya yaşının 16 olmasını, 13 ile 16 arasındaki çocukların ebeveyn izniyle hesap açabilmesini istemişti.

Asya’da 16 yaş öne çıkıyor

Endonezya, 28 Mart 2026’da 16 yaşından küçüklerin yüksek riskli kabul edilen platformlarda hesap açmasını yasakladı. YouTube, TikTok, Facebook, Instagram, Threads, X, Bigo Live ve Roblox düzenlemenin kapsamında. Yaklaşık 70 milyon çocuğu ilgilendiren uygulama, Güneydoğu Asya’daki ilk geniş sosyal medya yasağı oldu.

Malezya da 1 Haziran’da 16 yaş sınırına geçti. Ülkede sekiz milyondan fazla kullanıcısı bulunan büyük platformların yaş doğrulaması yapması ve mevcut çocuk hesaplarını kapatması gerekiyor. Kurallara uymayan şirketlere 10 milyon ringite kadar para cezası verilebilecek. Çocuklara, hesapları kapanmadan önce fotoğraf ve mesaj gibi verilerini dışa aktarmaları için süre tanınıyor.

Birleşik Arap Emirlikleri haziran ayında asgari yaşı 15 olarak belirledi. Ebeveyn izni istisnası bulunmayan düzenleme, 15 yaş altındaki çocukların hesap açmasını, paylaşım yapmasını ve herkese açık gruplara katılmasını engelliyor. Platformlara uyum için 12 ay süre verildi.

Çin genel bir hesap yasağı kullanmıyor. Çocuk modları, günlük süre sınırları, kullanım araları ve gece kısıtlamaları üzerinden ilerliyor. Bu model çocuğu platformun dışına çıkarmak yerine cihazda ve uygulamada geçirdiği zamanı düzenliyor.

Dünyadaki ilk uygulama Avustralya’da

Avustralya, 16 yaş altı sosyal medya yasağını 10 Aralık 2025’te uygulamaya başlayan ilk ülke oldu. Facebook, Instagram, Threads, Snapchat, TikTok, YouTube, X, Reddit, Twitch ve Kick kapsamda. WhatsApp, Discord, Messenger, Roblox, Steam, GitHub ve Google Classroom gibi mesajlaşma, oyun, eğitim veya yazılım geliştirme ağırlıklı hizmetler kapsam dışında tutuldu.

Çocuklara ve ebeveynlere ceza verilmiyor. Yeterli önlem almayan platformlar 49,5 milyon Avustralya dolarına kadar ceza alabiliyor. Çocuklar hesap açmadan erişilebilen herkese açık içerikleri görmeye devam edebiliyor.

Ülkenin çevrim içi güvenlik kurumu eSafety, ilk uygulama döneminde 4,7 milyon hesabın kaldırıldığını veya kısıtlandığını açıkladı. Bu rakam çocuk sayısını göstermiyor. Aynı kişinin birden fazla hesabı bulunabileceği gibi kapatılan hesabın yerine yenisinin açılması da mümkün.

Brezilya farklı bir yol izliyor. Mart ayında yürürlüğe giren düzenleme, 16 yaş altındaki hesapların doğrulanmış bir ebeveyne veya yasal temsilciye bağlanmasını istiyor. Yüksek gizlilik ayarları varsayılan hale geliyor, davranışsal reklamlar sınırlandırılıyor ve sonsuz kaydırma gibi kullanım süresini artıran özelliklere müdahale ediliyor.

ABD’de federal bir sosyal medya yasağı bulunmuyor. Ülkedeki 13 yaş sınırının kaynağı olan COPPA, hesap açmayı değil çocuklardan kişisel veri toplanmasını düzenliyor. Bazı eyaletlerin getirdiği ebeveyn onayı ve yaş doğrulama yasaları ise ifade özgürlüğü gerekçesiyle mahkemelere taşındı.

Her kullanıcı yaşını kanıtlayacak

Fransa, Türkiye ve diğer ülkeler yaş sınırını belirledi. Yaşın nasıl ölçüleceği konusunda ortak bir yöntem bulunmuyor. Doğum tarihi beyanı kolayca aşılabiliyor. Kimlik ve pasaport kontrolleri mahremiyet riski yaratıyor. Yüzden yaş tahmini yapan sistemlerin hata payı ve biyometrik veri kullanımı tartışılıyor.

“Devletin yaş doğrulaması yapması ile sosyal medya hesaplarının devlet tarafından takip edilmesi aynı şey değildir” diyen Ahi, planlanan token modelinin bu ayrımı koruyabileceğini belirtiyor. Bunun için sistemin teknik mimarisinin şeffaf olması, sosyal medya hesabı ile gerçek kimliği ilişkilendirebilecek veri kümelerinin sonradan birleştirilememesi ve bu sınırın açık hukuki güvencelere bağlanması gerekiyor. Ahi, mevcut düzenlemede böyle bir güvence bulunup bulunmadığının henüz bilinmediğini söylüyor.

Dünya Sağlık Örgütünün 44 ülke ve bölgeden 280 bin çocukla yürüttüğü araştırmada problemli sosyal medya kullanımı 2018’de yüzde 7 iken 2022’de yüzde 11’e çıktı. Buna karşılık UNICEF, genel yasakların çocukları daha az denetlenen platformlara veya yetişkin hesaplarına yöneltebileceği uyarısında bulunuyor.

Çocukların dijital ortamda korunmasının meşru bir kamu yararı taşıdığını belirten Ahi, erişim kısıtlamalarının Anayasa’daki ölçülülük ilkesine uygun olması gerektiğini söylüyor. Eğitim, bilim ve kamusal bilgiye erişimi gereksiz yere engellemeyen, yaş doğrulaması, ebeveyn kontrolü ve güvenli hesap modelleriyle desteklenen bir sistemin genel yasaklardan daha dengeli olabileceğini değerlendiriyor.

2026 sonunda milyonlarca çocuk farklı yaş sınırlarıyla karşılaşacak. Aynı düzenlemeler yetişkinlerden de çocuk olmadıklarını kanıtlamalarını isteyecek. Çocuklara çekilen sosyal medya sınırı, internetin geri kalanı için geniş bir dijital kimlik sistemine dönüşüyor.