Savaşın Teknolojik Genetiği

Tekerleğin icadı lojistik bir devrimdi, ancak onun savaş arabasına (chariot) dönüşmesi askeri bir inovasyondu. Milattan önce ikinci bin yılda öncelikle Hititler ve sonrasında bunu geliştiren Mısırlılar, savaş alanını bir hız yarışına çevirdiler. Öyle ki Hititler ve Mısırlılar arasındaki meşhur Kadeş Savaşı (MÖ 1274), tarihin en büyük savaş arabası muharebesi olarak biliniyor. Bu savaş ise tarihte bir başka ilke vesile olup tarihin bilinen ilk yazılı barış antlaşmasıyla (Kadeş Antlaşması) sonuçlanmış; medeniyetler arası diplomatik ilişkileri kanıtlayan tarihsel bir simge olmuştur.

Savaş arabası, antik dünyanın tankıydı. Sadece hız fonksiyonu değil, aynı zamanda platform üzerinde okçulara sağladığı hareket kabiliyetiyle orduların mobilizasyon kapasitesini maksimize etti.

Bu teknolojik kırılma, savaşın yalnızca cephe hattında değil, cepheler arasında da yönetilebileceği anlamına geliyordu. Lojistik ve manevra kabiliyeti ilk kez bu kadar kritik hale geldi.

Bronz ve demir zırhın ardındaki üstünlük

Bronz ve Demir çağlarında metalurji alanındaki gelişmeler, hem o döneme hem de tarihin akışına yön verdi. Bronz ve demir, imparatorlukların sadece ‘nasıl savaştığını’ değil, nasıl örgütlendiğini de belirleyen ana unsurlardı. Bakır ve kalay karışımından elde edilen bronz (tunç), sertliği nedeniyle işlenmesi zor ancak döküm için oldukça uygun bir malzeme olarak biliniyor. Uzak bölgelerden gelen bu hammaddeleri kontrol edebilmek için güçlü bir organizasyon ve ticaret ağı gerektirmesi de merkezi devlet yapısını ve bürokrasiyi önemli kıldı.

Demir çağıyla birlikte ise daha dayanıklı silahlar ve bireysel zırhlar, daha dayanıklı ve daha organize orduların önünü açtı. Bu dönüşüm, yalnızca savaş tekniklerini değil, siyasi organizasyonu da etkiledi; imparatorluklar, bu teknolojik eşik sayesinde sürdürülebilir hale geldi. Zırh artık yalnızca bireysel bir koruma aracı değil, devlet gücünün somut bir uzantısıydı.

‘Tüfeng icad oldu’

Yine Orta Çağ’ın aşılmaz sanılan devasa kale duvarlarının sonunu da baruta bağlı top teknolojisi getirmişti. Topların ardından tüfeklerin yaygınlaşması ise sosyolojik dönüşümleri de beraberinde getirdi. Artık tüfeği olan bir köylü, hayatını savaşmaya adamış soylu birini, örneğin bir şövalyeyi, ufak bir tetik hareketiyle saf dışı bırakabiliyordu. Barut, feodalizmi yıktı ve merkezi ulus devletlerin doğuşuna giden yolu, kale duvarlarını yıkarak açtı.

Savaşların insan gücünden makine gücüne evrilmesi süreci ise Sanayi Devrimi sonrasında başlayarak günümüze ulaştı. Makineli tüfekler, tanklar ve diğer kitle imha silahlarının ‘inove edilip’ kullanılmaya başlanması ise insan bedeninin teknolojik ateş gücü karşısında ne kadar aciz olduğu gözler önüne serdi.

6 Ağustos 1945'te ABD tarafından Japonya Hiroşima'ya atılan Little Boy, savaşın artık muharebe meydanlarında değil, atom altı parçacıkların manipüle edildiği laboratuvarlarda kazanıldığını gösteren en ürkütücü kırılmaydı.

Little Boy’un yarattığı nükleer şok, savaşı bir ‘caydırıcılık’ oyununa çevirmişti; ancak bugün yani 21. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşadığımız kırılma, savaşı yeniden operasyonel ve daha önce hiç olmamış seviyede bir hıza ulaştırdı. Terabaytlarca veri milisaniyeler içinde işlenip hedef setlerine dönüştürülüyor. Dolayısıyla günümüzde stratejik üstünlüğü dakikada atılan mermi sayısı ya da merminin namludan çıkış hızı değil, verinin işlemciden geçiş hızı belirliyor.

Ocak 2024’te İsrail Savunma Bakanlığı ile yapay zekanın operasyonel süreçlere doğrudan dahil edilmesini kapsayan iş birliği anlaşması imzalamış olan Palantir firmasının CTO’su Shyam Sankar’ın ifadesiyle, sürmekte olan ABD-İsrail ve İran savaşı artık ‘yapay zeka tarafından büyütülen ilk büyük ölçekli muharebe’ olarak tanımlanıyor.

Yapay zeka destekli otonom bir yazılımın, bir generalden daha hızlı karar verip uyguladığı bir dünyada, savaşın ahlaki ve hukuki tanımı yeniden yapılıyor. Kodlarla yazılmaya çalışılan bir zaferin, kodlarla tetiklenen bir felakete dönüşme riski hiç bu kadar yakın olmamıştı.