İnsanlığın Gözü DEEP'le Derinlerde

Herkes uzay istasyonlarına odaklanmışken Birleşik Krallık merkezli DEEP şirketi insanlığın geleceğini başka bir yerde arıyor: Okyanusun derinliklerinde. Uzayda yaşama fikri onlarca yıldır teknoloji dünyasının ve bilim insanlarının hayalini süslerken bazı araştırmacılar, benzer bir geleceğin aslında çok daha yakında, gezegenimizin okyanuslarında kurulabileceğini düşünüyor.

Üstelik deniz altında yaşama fikri yeni değil. Astronotluğun deniz versiyonu sayılabilecek bu konsept, insanlığın bilimsel merakının bir parçası olarak neredeyse bir asırdır araştırılıyor.

İlk adım 20. yy ortasında

Deniz altında kalıcı insan yaşamı fikri 20. yüzyılın ortalarında ciddi biçimde araştırılmaya başlandı. 1960’larda Fransa’da Jacques Cousteau’nun Conshelf projeleri ve ABD’deki Sealab deneyleri, insanların haftalarca su altında yaşayabileceğini gösteren ilk büyük deneylerdi.

Bu projelerde bilim insanları ve dalgıçlar su altındaki habitatlarda günlerce hatta haftalarca yaşayarak yeni bir araştırma alanının kapısını araladılar: saturation diving yani “doygunluk dalışı”.

Bu yöntemin temel prensibi oldukça basit. Bir dalgıç belirli bir derinlikte yeterince uzun süre kaldığında, vücudu o basınç altındaki gazları tamamen emmiş oluyor. Buna saturation (doygunluk) deniyor.

Bu noktadan sonra dalgıç günlerce, haftalarca ve hatta aylarca aynı derinlikte kalabiliyor. Yüzeye dönmek için yine uzun bir dekompresyon süreci gerekiyor ancak derinlikte kalma süresi artık sınırlayıcı bir faktör olmuyor.

Başka bir deyişle eğer insanların yaşayabileceği bir habitat varsa deniz altında uzun süre kalmak, teknik olarak mümkün.

DEEP: 21. yüzyılın su altı istasyonu

İngiltere merkezli DEEP şirketi, bu eski fikri modern teknolojiyle yeniden hayata geçirmek istiyor. Şirketin hedefi, 2030 yılına kadar bilim insanlarının ve araştırmacıların haftalarca yaşayabileceği modern bir su altı habitatı kurmak. DEEP’in planladığı sistemler yalnızca profesyonel dalgıçlar için değil, eğitim almış araştırmacılar için de kullanılabilecek şekilde tasarlanıyor. Bu habitatlar bilim insanlarına; deniz tabanında çalışma, uzun süreli gözlem ve deneyler yürütme imkanı sunacak.

Aquanaut'ların görevi tehlike

DEEP’in yaklaşımı uzay istasyonlarına oldukça benziyor. Nasıl ki astronotlar Dünya yörüngesinde haftalarca izole bir ortamda yaşıyorsa, aquanaut olarak adlandırılan su altı araştırmacıları da benzer koşullarda okyanusun derinliklerinde yaşayacak.

Şirketin araştırma direktörü Dawn Kernagis bu deneyimi şöyle anlatıyor: “Astronotlarla konuştuğumuzda, uzayda yaşamak ile su altındaki bir habitatta yaşamak arasında birçok benzerlik olduğunu söylüyorlar. Küçük bir ortamda, fiziksel ve psikolojik baskı altında yaşıyorsunuz ve görevi hemen iptal edip yüzeye çıkmanız mümkün değil.” Çünkü 24 saatten fazla derinlikte kalan bir dalgıç doğrudan yüzeye çıkarsa dekompresyon hastalığı riskiyle karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle tüm sorunlar su altında çözülmek zorunda.

Neden önemli?

DEEP’in vizyonunun arkasında basit ama çarpıcı iki gerçek var. Öncelikle şirketin araştırma dalış eğitmeni Phil Short’a göre okyanuslar, gezegen yüzeyinin yüzde 70’ten fazlasını kaplıyor. Toplam hacim açısından bakıldığında, okyanuslar aslında Dünya’nın yaşam alanının yüzde 99’undan fazlasını oluşturuyor. Başka bir deyişle insanlık, aslında gezegenin en büyük yaşam alanını neredeyse hiç keşfetmiş değil. Tabii su altı habitatları yalnızca keşif amacı taşımıyor. Bilim insanlarına göre bu sistemler yeni ilaçların keşfinden iklim araştırmalarına kadar birçok alanda kritik rol oynayacak. Bugün bile bazı önemli ilaçlar deniz canlılarından elde ediliyor. Örneğin ziconotide, kronik ağrı tedavisinde kullanılırken trabectedin, kanser tedavisinde kullanılan bir ilaç. Her ikisi de deniz kaynaklı moleküllerden geliştirildi. Okyanuslarda uzun süreli araştırma yapmak, yeni biyolojik keşiflerin önünü açılması amaçlanıyor. Diğer sebep ise deniz altında yapılan çalışmalardaki zaman kısıtı. Dalgıçlar, belli sürelerde su altında kalabiliyorlar ve rahatça çalışamıyorlar.

Gezegenin kurtarıcısı

Deniz altı habitatlarının bir başka potansiyel kullanım alanı ise iklim değişikliği. Dalgıçlar şu anda dünyanın farklı bölgelerinde Posidonia adı verilen deniz çayırlarını yeniden dikmeye çalışıyor. Bu bitkiler dev bir karbon yutağı görevi görüyor ve aynı büyüklükteki bir yağmur ormanından çok daha fazla karbondioksit emebiliyor. Ancak şu anki yöntem oldukça yavaş. Dalgıçlar, bitkileri elleriyle tek tek ve kısa dalış sürelerinde dikmek zorunda. Bilim insanları, dalgıçların su altında haftalarca yaşayabildiği habitatların bu çalışmaları büyük ölçüde hızlandırabileceğini düşünüyor.

Hayal değil

DEEP’in projesi henüz geliştirme aşamasında. Ancak şirket, modern teknolojinin su altı yaşamını yeniden mümkün kılacak noktaya ulaştığını savunuyor. 1960’lardan bu yana deniz altı habitatları büyük ölçüde terk edilmişti. Ancak bugün yeni malzemeler, gelişmiş yaşam destek sistemleri ve robotik teknolojiler bu fikri yeniden gündeme taşıyor. Eğer planlar gerçekleşirse, 2030’larda bilim insanları yalnızca uzay istasyonlarında değil, okyanusun derinliklerinde de yaşayabilir. Ve belki de insanlığın bir sonraki büyük keşif alanı gökyüzü değil, gezegenimizin kendi derinlikleri olabilir.